Niepokojące wnioski z raportu "Diagnoza młodzieży 2026". Państwo nie może być obojętne

Ponad połowa młodych żyje w chronicznym stresie, wielu zmaga się z depresją, samotnością i przemocą rówieśniczą. Tak wynika z "Diagnozy Młodzieży 2026". Minister edukacji Barbara Nowacka zapowiada działania systemowe i przygotowanie rządowej strategii, ale podkreśla: skala problemu jest ogromna.

Kryzys młodego pokolenia

Raport opublikowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej to jedno z najbardziej kompleksowych opracowań, dotyczących sytuacji młodzieży w Polsce. Liczy ponad 400 stron i - jak przyznaje minister - nie pozostawia złudzeń.

Z jednej strony mamy często alarmujące wręcz informacje o stanie psychicznym zdrowia młodzieży, o ich poczuciu niepewności, braku integracji ze szkołą, samotności, która bardzo często pojawia się w rozmowach z młodym (...). Ja czytam te badania cały czas. To jest bardzo duża diagnoza, ponad 400 stron i - mówiąc szczerze - na każdej właściwie stronie jest zaskoczenie, jest przejęcie, jest bardzo wyraźny sygnał, że państwo nie może pozostać bierne i obojętne - mówi Barbara Nowacka.

Problemy młodych dotyczą wielu obszarów życia.

To dotyczy i uzależnień cyfrowych, i hejtu, i przemocy, i niepewności na rynku pracy, i wyzwań, jakie stawia myślenie młodych ludzi o rodzicielstwie - czyli dostępność mieszkań, wykluczenie komunikacyjne, kwestia zdrowia. Gigantyczne badanie pokazujące wiele wyzwań - wylicza minister Nowacka.

Rząd zapowiada strategię

Minister edukacji zapowiada przygotowanie kompleksowego dokumentu, który ma wyznaczyć kierunek działań państwa.

Diagnoza powstaje po to, żebyśmy mieli konkrety. Do tej pory powstawały bardzo różne raporty - czy to poszczególnych resortów, organizacji pozarządowych, instytucji. Zebranie wszystkiego na ponad 400 stronach jest początkiem działań rządu - zapewnia.

Barbara Nowacka zaznacza, że nie chodzi o działania doraźne, bo państwo nie może działać akcyjnie, tylko działać odpowiedzialnie i systemowo.

Strategia ma zostać przyjęta jeszcze w tym roku.

Jesienią zaprezentuję Radzie Ministrów strategię rządową, która zostanie przyjęta. Poprzednia strategia rządowa wygasła w 2012 roku i faktycznie widać dziurę w myśleniu państwa o młodzieży - dodaje.

Młodzi mają współdecydować

W przygotowanie strategii mają zostać włączeni sami zainteresowani.

To, co będzie w tej strategii, zależy trochę od młodych. Dlatego rozpoczynam duży cykl konsultacji z młodymi ludźmi. Wszystkich ich zapraszam, bo to tak naprawdę od nich zależy, co będzie i z jakim dużym naciskiem w strategii - mówi minister edukacji.

Jednocześnie przyznaje, że konsultacje są kluczowe.

My mamy diagnozę, mamy pewną koncepcję, co powinno być w strategii, bo to wynika z diagnozy, ale nieskonsultowanie tego z młodymi byłoby błędem - zapewnia Barbara Nowacka.

Odpowiedzialność nie tylko państwa

Minister Nowacka podkreśla, że odpowiedzialność za sytuację młodych spoczywa nie tylko na instytucjach, ale także na rodzinach.

To nie jest odpowiedzialność resortu, to jest tak samo odpowiedzialność rodziny. To też bardzo wyraźnie wychodzi z diagnozy - bardzo często poczucie samotności, osamotnienia, zerwanych więzi, braku kontaktu i dialogu z rodzicami. To jest też mój wielki apel do rodziców, nawet w kontekście higieny cyfrowej: popatrzcie, co robią wasze dzieci w internecie, bądźcie czujni i uważni - apeluje.

Zmiany w szkołach: mniej „zakuwania”

Jednym z kierunków zmian ma być odciążenie uczniów i zmiana sposobu nauczania.

W Ministerstwie Edukacji podjęliśmy działania, które są potrzebne, czyli działanie na rzecz tego, żeby młodzież nie była przeciążona nauką bezsensowną. Wprowadzamy zmiany w ramach Kompasu Jutra tak, że ta nauka będzie dawała poczucie odkrywania, sprawczości, siły, kompetencji, nie powtarzającego się zakuwania, ale odkrywania wiedzy, doświadczania tej wiedzy - zapewnia minister edukacji.

Psycholog i wsparcie rówieśnicze

Resort zapowiada rozwój wsparcia psychologicznego i nowych programów.

Psycholog w każdej szkole – to jest bardzo potrzebny postulat, postulat stopniowo wdrażany i widzimy postępy. Ale to nie wystarczy. (...) Robimy w tej chwili pilotaż programu wsparcia rówieśniczego, bo często tym pierwszym okiem, które widzi, jest drugie dziecko. Peer support - to dziecko nie zastąpi psychologa, ale pomoże znaleźć drogę, okaże wsparcie, będzie też przeciwdziałało przemocy - mówi Barbara Nowacka.

Walka z przemocą

W raporcie mocno wybrzmiewa problem przemocy, dlatego - jak zapowiada minister - potrzebne są zdecydowane działania.

Przemoc rówieśnicza i przemoc w ogóle wobec dzieci i młodzieży wymaga konsekwentnych działań państwa. Mamy współpracę między Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, żeby wypracować procedury szybkiego reagowania, żeby policja umiała wkroczyć i zareagować wtedy, kiedy potrzeba (...)owacka zwraca uwagę na konkretne sytuacje wymagające reakcji. Agresywny rodzic wchodzący na zebranie - tu musi być szybkie działanie policji. Dziecko ofiara przemocy - szkoła może zgłosić, ale muszą działać sprawnie policja, opieka społeczna i sądy - wylicza minister Nowacka.

Spór o „Pana Tadeusza”

W rozmowie pojawił się także temat zmian w lekturach szkolnych.

Podstawy programowe przygotowali eksperci, nauczyciele, praktycy. I to ich głos decyduje, a nie głos ministra. I co mówią praktycy? Po pierwsze mówią: "Pan Tadeusz" w całości do czasów deformy pani Zalewskiej był w szkołach ponadpodstawowych. Bo to jest właściwy wiek na zrozumienie. Poloniści mówią, mówili i: "Pan Tadeusz" omawiany za wcześnie powoduje, że młodzież nie chce go poznać później. Więc omówmy najważniejszy dla polskiej literatury, historii fragment, czyli Inwokację, a resztę przełóżmy wtedy, kiedy oni są dojrzali i kiedy się tym po prostu zaciekawią - mówi Barbara Nowacka.

Na koniec rozmowy Barbara Nowacka jeszcze raz zachęcała wszystkich do zapoznania się z diagnozą. 

Jest dostępna na stronach Ministerstwa Edukacji Narodowej.