Susza w Narwiańskim Parku Narodowym. "Narew zaczyna nam umierać"

Dramatyczna sytuacja w "polskiej Amazonii"

Wiosna bez wielkich rozlewisk to obecnie smutna rzeczywistość Narwiańskiego Parku Narodowego. Brak wody w bagnistej dolinie rzeki stał się jednym z największych wyzwań, z jakimi Park mierzy się od lat. Jak podkreśla dyrektor NPN Grzegorz Piekarski, obecna sytuacja jest bezprecedensowa w całej historii istnienia tej formy ochrony przyrody na Podlasiu.

Poziom wody, jaki mamy w tym momencie w rzece, jest bardzo niski. W 30-letniej historii Narwiańskiego Parku Narodowego nigdy nie był tak niski. My od kilku lat mówimy, że ten rok jest najgorszy i nie może być gorszego, i przychodzi kolejny rok i z tą wodą jest jeszcze gorzej - mówi dyrektor parku.

Popularna kładka wciąż dostępna, ale z utrudnieniami

Mimo rekordowo niskiego poziomu rzeki, jedna z największych atrakcji turystycznych regionu – kładka pieszo-rowerowa łącząca Waniewo ze Śliwnem – pozostaje otwarta. Korzystanie z niej wymaga jednak teraz większej uważności niż zazwyczaj. Jak wyjaśnia dyrektor Grzegorz Piekarski - nienaturalnie niski stan wody wpływa na konstrukcję przeprawy.

Poziom wody jest tak niski, że różnica poziomu pomiędzy tym, co jest na gruncie, a pływającym pomostem jest bardzo duża. Trzeba zachować szczególną ostrożność i uważać przy przechodzeniu przez kładkę - zaznacza gość Polskiego Radia Białystok.

Choć turyści nadal mogą podziwiać panoramę Narwi z pokładu pływających pomostów, dyrekcja parku uczula, by dostosować się do panujących warunków i zachować bezpieczeństwo na nachylonych trapach.

Wysokie zagrożenie pożarowe

Niski stan wody to nie tylko problem estetyczny czy turystyczny, ale przede wszystkim ekologiczny. Dyrektor Piekarski zauważa, że od kilku lat każdy kolejny rok okazuje się gorszy od poprzedniego pod względem hydrologicznym. Sucha roślinność, w tym stojąca trzcina, stwarza ogromne ryzyko pożarów.

Mamy maj i słyszymy wszędzie dookoła, że jest tak sucho, że mamy wysoki stopień zagrożenia pożarowego. W Narwiańskim Parku mamy tak samo - ostrzega gość Polskiego Radia Białystok. 

Apeluje jednocześnie do turystów o bezwzględne przestrzeganie zakazu używania otwartego ognia na terenie parku.

Potrzeba "tygodni spokojnego deszczu"

W obliczu postępującej suszy, doraźne i gwałtowne opady nie są w stanie rozwiązać problemów hydrologicznych Narwiańskiego Parku Narodowego. Aby przesuszona gleba i torfowiska mogły realnie odżyć, natura potrzebuje czasu i specyficznego rodzaju opadów. Jak tłumaczy Grzegorz Piekarski - obecne deficyty wody są tak duże, że ewentualne opady należałoby liczyć w tygodniach.

Powinien być to delikatny deszcz, ciągły, który dałby naszej glebie się napić, żeby tej wody chłonęła jak najwięcej. Kilka tygodni spokojnego deszczu pewnie wpłynęłoby pozytywnie - mówi gość Polskiego Radia Białystok.

Dyrektor NPN zaznacza przy tym, że tylko taka forma nawodnienia pozwoli torfowiskom odzyskać ich naturalną zdolność do magazynowania wody, co jest kluczowe dla przetrwania całego ekosystemu.

"Narew zaczyna umierać" - alarmuje dyrektor NPM

Wyjątkowość Narwi polega na jej unikalnej, wielokorytowej strukturze, która tworzy skomplikowany wodny labirynt. Niestety, postępująca susza uderza w samo serce tego systemu, powodując zanikanie bocznych odnóg rzeki. Jak zauważa Grzegorz Piekarski - brak silnych, wiosennych wezbrań sprawia, że koryta te nie są naturalnie przemywane i systematycznie zarastają.

Narew zaczyna nam umierać. Powoli, ale ten brak wody widzimy na co dzień - alarmuje dyrektor Narwiańskiego Parku Narodowego. 

Jak zaznacza Grzegorz Piekarski - jeśli proces ten nie zostanie powstrzymany, rzeka może bezpowrotnie stracić swój charakterystyczny, "warkoczowy" układ, który jest ewenementem na skalę europejską. 

Zagrożone lęgi ptaków

Brak wody w Narwiańskim Parku Narodowym to też dramatyczna wiadomość dla tysięcy ptaków, które co roku wybierają te tereny na swoje miejsca lęgowe. Gatunki wodno-błotne, takie jak bataliony czy rycyki, już teraz odczuwają skutki zmian. Część ptaków, widząc niekorzystne warunki, w ogóle nie przystąpiła do lęgów lub opuściła park w poszukiwaniu lepszych siedlisk. Dyrektor Grzegorz Piekarski zwraca uwagę na jeszcze jeden, mniej oczywisty problem wynikający z suszy - łatwiejszy dostęp drapieżników do gniazd.

Zagrożeniem jest dla nich brak wody w tym sensie, że gniazda są narażone na przyjście drapieżnika. Lis, kuna czy norka amerykańska łatwiej dostaną się do gniazda i mogą wybierać młode i jajka - tłumaczy gość Polskiego Radia Białystok. 

Jak podkreśla - niska woda sprawia, że naturalne bariery ochronne znikają, a ptaki, które zdecydowały się zostać w parku, mają znacznie mniejsze szanse na bezpieczne wyprowadzenie młodych. W efekcie populacja rzadkich gatunków może drastycznie zmaleć.

Walka o każdą kroplę i rola zbiornika Siemianówka

Władze Parku starają się aktywnie przeciwdziałać skutkom suszy poprzez przywracanie przepływu w bocznych korytach i planowanie budowy naturalnych progów piętrzących z kamieni. Kluczowym elementem dyskusji o wodzie w Narwi jest również współpraca z Wodami Polskimi w zakresie funkcjonowania zbiornika Siemianówka.

Zalew Siemianówka jest takim miejscem, gdzie tej wody nam najwięcej ucieka. Nie jest zatrzymywana przez sam zalew, to jest wielka powierzchnia, z której woda paruje, nie dociera do Narwiańskiego Parku. Prowadzimy rozmowy, żeby może zmniejszyć powierzchnię zbiornika, może trochę go wypłycić w niektórych miejscach, tak żeby ta powierzchnia parowania była troszkę mniejsza - informuje dyrektor Narwiańskiego Parku Narodowego.

Dodaje również, że trwają konsultacje z ekspertami z uczelni wyższych, aby pogodzić funkcje zbiornika z potrzebami parku narodowego.

Co może zrobić każdy z nas?

Ratowanie rzeki to nie tylko wielkie inwestycje, ale także codzienne nawyki mieszkańców. Grzegorz Piekarski wskazuje na potrzebę oszczędzania wody nie tylko w domu, ale i w ogrodzie. Zwraca uwagę, że w dobie suszy codzienne podlewanie trawników powinno być ograniczone. Pomocnikami w utrzymaniu wilgoci na bagnach są również bobry, których działalność na terenie parku jest bardzo pożądana.