Radio Białystok | Magazyny

"Franz Kafka" - Miłka Malzahn recenzuje film Agnieszki Holland

Film jest promowany hałasem "witaj w świecie Franza Kafki". Ale, tak serio, to zaglądamy do świata Agnieszki Holland, której Kafka jest blisko. Zaglądamy do Pragi - tej dawnej i obecnej - w rzeczywistość niuansów i skomplikowania, które były częścią życia tego genialnego pisarza.

Oczywiście, mamy tu najważniejsze fakty, odegrane pięknie i zaaranżowane zmyślnie, jak to zwykle w biografii. Ale czasami postaci z życia Franza nagle zwracają się do kamery i mówią o nim to, co im się wydaje ważne. Zupełnie jak w fabularyzowanej biografii. Są tu też przeskoki w czasie - do Pragi, do Muzeum Kafki, do miejsc, w których kiedyś bywał. Mamy fachowców, którzy opowiadają o jego spuściźnie. I choćby to dziwnie nie brzmiało - tworzy to przeciekawy kolaż. Trochę jakbyśmy oglądali ilustrowany magazyn z wielką, retrospektywną opowieścią o Franzu Kafce i jego bliskich.

Ponura, ciężka rzeczywistość, którą oglądamy jego oczami, ma ten „vibe” aktualności. U niego to była I wojna światowa, kryzysy finansowe i ostatecznie, dla jego świata - Holocaust. Dla nas jest, co jest. I od tego też może się zrobić duszno.

Dla fanów są nawiązania do konkretnych książek, motywy i impresje tak podane, by można sobie wyobrazić, co on przeżywał - on, autor.

Świetny w tym filmie jest dźwięk, bo w wielu scenach gra pierwszoplanową rolę. To hałas wytrąca Franza z równowagi, to hałas nadaje rytm, porządkuje albo wprawia w chaos codzienne wyzwania. Bo życie dla Kafki było wyzwaniem. Pod wieloma względami; o chorobie nie wspomnę, chociaż po Chopinie na dużych ekranach - to kolejny, malowniczo umierający na gruźlicę mistrz.

To nie jest film dla każdego, lecz jeśli bliska jest Ci proza Kafki, to naprawdę warto.

Film miał premierę na 50. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Toronto, był prezentowany w San Sebastián i Gdyni, gdzie zdobył Srebrne Lwy, a także reprezentuje Polskę w walce o Oscara i znalazł się na short liście Europejskich Nagród Filmowych.

Agnieszka Holland była głęboko zaangażowana w powstanie filmu „Franz Kafka” - nie tylko wyreżyserowała produkcję, ale współtworzyła także scenariusz i wniosła własną, wyjątkowo subiektywną wizję bohatera. Zdecydowała się odejść od klasycznej narracji biograficznej, budując film jako mozaikę emocji, wspomnień i fantazji, w której wyraźnie odczuwa się jej osobisty artystyczny styl oraz wrażliwość na tematykę egzystencjalną i psychologiczną. Film odzwierciedla jej autorskie podejście oraz wielką dbałość o detale portretujące złożoność Kafki jako człowieka i artysty.

Główną rolę Franza Kafki w filmie Agnieszki Holland zagrał młody niemiecki aktor Idan Weiss, dla którego była to najważniejsza rola w karierze. Przygotowywał się do niej bardzo intensywnie, ucząc się czeskiego, ćwicząc wioślarstwo, chudnąc o osiem kilogramów i pracując nad gestami oraz manierami chorego na gruźlicę pisarza.

W ten sposób wizja Agnieszki Holland, łącząca biograficzne fakty z mozaiką emocji, wspomnień i fantazji, zyskuje wyjątkowy wymiar. Film, którego struktura jest celowym kolażem - tak jak celowy jest hałas, który wytrąca Franza z równowagi - doskonale oddaje skomplikowanie i niuanse życia Pisarza. To autorskie podejście sprawia, że choć nie jest to film dla każdego, to jego ponura, ciężka rzeczywistość - z jej vibem aktualności - przemawia do nas z ogromną siłą, czyniąc go ważnym głosem w kontekście polskiej walki o Oscara i sukcesów na festiwalach.

Dodatkowe tropy filmowe:

• „Kafka” (1991), reż. Steven Soderbergh - stylizowana interpretacja, łącząca motywy z życia pisarza oraz elementy jego powieści.
• „Kafka” (1988), reż. Zdenek Zelenka - biograficzny dramat skupiający się na losach pisarza.

Adaptacje dzieł Kafki

• „Proces” (1962), reż. Orson Welles - klasyczna ekranizacja powieści „Proces”, uznawana za jedno z najważniejszych dzieł kina światowego.
• „The Trial” (1993), reż. David Hugh Jones - kolejna anglojęzyczna adaptacja „Procesu” z Kyle MacLachlanem.
• „Metamorphosis/The Metamorphosis” (1993), reż. Carlos Atanes – adaptacja słynnego opowiadania „Przemiana”.
• „Wiejski lekarz” (2007), reż. Hiroshi Teshigahara - animowana adaptacja opowiadania „Wiejski lekarz”.

Filmy dokumentalne

• „Franz Kafka - Pisarz między światami” (2018) - biograficzny dokument przybliżający sylwetkę autora i kontekst powstania jego utworów.
• „Franz Kafka - The Dreaming Prisoner” (2025) - dokument analizujący życie, twórczość i wpływ Kafki na współczesną kulturę.
• „Franz Kafka's Dark Truth” (2025), Lucasfilm - historyczny dokument przybliżający rodzinne, społeczne i kulturowe tło pisarza.

Filmy artystyczne i inspirowane Kafką

• „Appunti per un Film su Kafka - Nella Colonia Penale” (2013) - filmowa impresja na temat opowiadania „Kolonia karna”.
• „Der Bau” (2014) - artystyczna adaptacja opowiadania „Schron”.
• „Bez odpowiedzi” (2011), „Przed prawem”  - eksperymentalne, artystyczne adaptacje krótkich form prozatorskich Kafki.