Wierni obchodzą Wigilię. Koniec Adwentu w Kościele katolickim

Dawniej wigilie towarzyszyły wszystkim największym uroczystościom w roku liturgicznym. Obecnie wigilia w szerszej świadomości poprzedza jedynie święta Bożego Narodzenia.

Punktem kulminacyjnym tego dnia jest wieczorne spotkanie przy stole z najbliższymi. Kolację wigilijną rozpoczyna się modlitwą i czytaniem fragmentu Ewangelii o narodzinach Jezusa. 

Opłatek i jego symbolika

Potem uczestnicy wieczerzy przełamują się opłatkiem. Gest ten ma głęboką symbolikę - dodaje ks. Karol Godlewski z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.

Wigilia to taki dzień, kiedy finalizujemy już adwentowe spowiedzi i cieszymy się tym, że Bóg nasze zbrodnie większe czy mniejsze wziął na siebie i nas po prostu za darmo ocalił. Ten właśnie gest darmowego przebaczenia chcemy podawać dalej, dzieląc się w czasie naszych wigilijnych spotkań opłatkiem z bliskimi. Kiedy my ten gest, którego sami doświadczaliśmy, gdy nam Bóg odpuszczał grzechy, podajemy dalej i też wyciągamy rękę pełną chleba, pełną miłości, pełną przebaczenia ku drugiemu człowiekowi, nawet ku takiemu, z którym po ludzku nam jest nie po drodze, to mocą tego gestu także zstępuje Duch Święty i coś w nas przeistacza. Przeistacza w tych relacjach to, czego po ludzku sami nie umielibyśmy zmienić - mówi ks. Karol Godlewski.

Skąd pochodzi słowo "wigilia"?

Słowo "wigilia" pochodzi od łacińskiego "vigilare", czyli czuwać. To czuwanie podkreśla postny charakter tego dnia, kiedy nie spożywa się mięsa.

Wigilia w Polsce: tradycja, która się umacniała

W Polsce Wigilia Bożego Narodzenia zyskała popularność w XVIII w., a w XX wieku stała się powszechną tradycją. Tego dnia pod obrus na stole kładziono siano na pamiątkę narodzenia się Chrystusa w stajence betlejemskiej i położenia Go w żłóbku na sianie. Stawiano osobne nakrycia dla członków rodziny zmarłych w mijającym roku, a także dla gościa, który może się niespodziewanie pojawić.

Jan Paweł II o wigilijnym stole

Papież Jan Paweł II podczas spotkania opłatkowego z Polakami 20 grudnia 1998 r. zaznaczył, że w obchodach Świąt Bożego Narodzenia w naszym kraju "szczególne miejsce zajmuje stół, wokół którego gromadzi się rodzina, aby modlić się, łamać opłatkiem, składać sobie życzenia i spożywać wieczerzę wigilijną".

Pięknym zwyczajem pozostawia się przy stole jedno miejsce wolne dla kogoś, kto może przyjść z drogi, dla nieznajomego. Te proste gesty znaczą bardzo wiele. Symbolizują one dobroć ludzkiego serca, które w drugim człowieku dostrzega - zwłaszcza w człowieku potrzebującym - obecność Chrystusa i wzywa, by wprowadzić brata i siostrę w klimat rodzinnego ciepła, zgodnie ze staropolskim: "Gość w dom - Bóg w dom" - mówił papież.

Stół wigilijny buduje wspólnotę

Wyjaśnił, że stół wigilijny "niejako tworzy i buduje ludzką wspólnotę". 

To znaczenie stołu jeszcze bardziej staje się czytelne, gdy spoczywa na nim chleb, z którego każdy może wziąć i dzielić się z innymi. Miłość, przebaczenie, pokój z Bogiem i ludźmi znajdują w tym wigilijnym geście wspaniały wyraz - stwierdził Jan Paweł II.

Jeden z najważniejszych dni w roku

W polskiej obyczajowości Wigilia Bożego Narodzenia jest powszechnie uważana za jeden z najważniejszych dni w roku - w wielu krajach nie ma tak wielkiego znaczenia. Podobnie jak w Polsce Wigilię obchodzi się na Litwie, w Czechach i na Słowacji.

Korzenie zwyczaju: agapy i czuwanie

Wigilia przypomina dawne agapy (uczty), na których chrześcijanie gromadzili się wieczorem przed dniem świątecznym, by dzięki czuwaniu, modlitwom i śpiewom przygotować się na obchody święta. W czasie wigilii poprzedzającym ważne święta tradycyjnie poszczono, dlatego potrawy przygotowywane na wigilijny stół mają charakter bezmięsny.

Post w Wigilię: tradycja i współczesne zasady

Od 2003 r. - zgodnie z formułą przykazań kościelnych zatwierdzonych przez watykańską Kongregację Nauki Wiary - formalnie nie obowiązuje już post w Wigilię Bożego Narodzenia. Biskupi polscy zachęcają jednak wierzących do dochowania wierności tej wieloletniej tradycji. Wigilia postna obowiązuje katolików wówczas, gdy przypada w piątek.

Dwanaście dań i wigilijne menu

Zgodnie z tradycją na stole wigilijnym powinno znaleźć się dwanaście dań, których liczba symbolizuje dwunastu apostołów. Każdy z uczestników wieczerzy powinien skosztować każdego z nich, by zapewnić sobie pomyślność w nadchodzącym roku. W polskiej tradycji na wigilijnym stole powinien znaleźć się barszcz z uszkami lub zupa grzybowa, pierogi z kapustą i grzybami, smażony karp, ryba po grecku, śledzie pod różnymi postaciami, kapusta z grzybami, makowiec oraz kompot z suszu. W niektórych regionach Polski popularnymi potrawami są również kutia, makówki i kapusta z grochem.

Choinka, prezenty i kolędy

Do tych zwyczajów dołączyła później tradycja ubierania choinki, która jest chrześcijańskim symbolem drzewa rajskiego. Dzięki swojej zieleni zachowywanej nawet w zimie choinka jest dla wierzących symbolem Chrystusa jako "drzewa życia". Ozdobiona świecami lub lampkami elektrycznymi symbolizuje Chrystusa. Często pod choinką ustawia się żłóbek dla upamiętnienia narodzenia Pana Jezusa w Betlejem. Pod choinką składa się również prezenty wręczane uczestnikom wieczerzy po skończonym posiłku. W wielu domach po kolacji wigilijnej kultywuje się również tradycję śpiewania kolęd.

Pasterka o północy

O północy 24 grudnia we wszystkich kościołach Polski odprawione zostaną uroczyste msze, tzw. pasterki. Nazwa pochodzi od pasterzy, którzy jako pierwsi przyszli oddać pokłon nowonarodzonemu Jezusowi.

źródło: PAP | red: gl, zmj