Modlitwy za zmarłych i odwiedzanie cmentarzy. Niedziela przewodnia u prawosławnych

Wielkanoc prawosławnych przypadła w tym roku tydzień po katolickiej - tylko raz na jakiś czas w obu chrześcijańskich obrządkach świętowana jest wspólnie. Dzieje się tak nie tylko dlatego, że używa się innych kalendarzy, ale też w nieco inny sposób wyliczana jest data święta. Najczęściej prawosławni świętują Wielkanoc po katolikach, a różnica może być nawet pięciotygodniowa.

Okres paschalny jest w Cerkwi najważniejszym czasem na wspominanie zmarłych. Wierni spieszą wtedy na groby bliskich, by podzielić się z nimi radosną nowiną, że Chrystus zmartwychwstał.

W tym czasie dniem modlitw za zmarłych jest m.in. Radonica - wypadająca w drugi wtorek po Zmartwychwstaniu Pańskim (w tym roku wypada 21 kwietnia). Nazwa Radonica pochodzi od słowa "radość" i ma przypominać o radości płynącej ze zmartwychwstania Chrystusa.

W niektórych krajach tradycją jest przynoszenie tego dnia na cmentarze jedzenia, by - po modlitwach w cerkwi - przy grobach bliskich spożyć posiłek i wspominać zmarłych.

Podobnie dzieje się w niedzielę zwaną przewodnią, wypadającą tydzień po Wielkanocy, która w tradycji zwana jest prowodami. Również wtedy wierni modlą się w cerkwiach za zmarłych i odwiedzają cmentarze, a duchowni święcą groby. Czasem na cmentarz przynoszone są pisanki, kawałek wielkanocnego ciasta, zwanego paską.

Np. w Białymstoku, stolicy regionu gdzie są największe w kraju skupiska prawosławnych, w niedzielę (ale również i w sobotę) groby są święcone na cmentarzu parafii Proroka Eliasza. Podobnie dzieje się w innych miejscowościach w regionie, np. w Gródku, Królowym Moście czy Czyżach.

W opisach zwyczajów i obrzędów związanych z Wielkanocą w tej części województwa podlaskiego, gdzie są duże skupiska prawosławnych, prowody (od „przewodzenia”, czyli przeprowadzania dusz zmarłych przodków „na tamten świat”) mają charakter święta zaduszkowego. Niegdyś w domach przechowywano na ten dzień część pokarmów święconych w Wielką Sobotę i dzielono się nimi. Po modlitwach w cerkwiach, na cmentarzu spożywano posiłek, z którego resztki zostawiano duchom przodków.

Z prowodami związany był też zwyczaj oblewania wodą.

Chłopcy z wiadrami wody czatowali na dziewczyny idące do cerkwi lub wracające. Bardziej nachalni potrafili wbiec do izby, gdzie chroniły się uciekające dziewczęta i tam, nie zważając na protesty gospodyni, dokończyć dzieła oblewania - piszą autorzy publikacji "Obrzędy i zwyczaje wielkanocne w regionie Puszczy Białowieskiej - powrót do tradycji".

źródło: PAP | red: bs