Wicemarszałek Maciej Żywno w Senacie o skutkach "Tarczy Wschód" dla rozwoju województwa podlaskiego

Zdaniem wicemarszałka bezpieczeństwo państwa i skuteczna ochrona wschodniej granicy powinny pozostać priorytetem. Jednocześnie - jak podkreśla - tak szeroki zakres planowanych działań wymaga przedstawienia szczegółowych zasad funkcjonowania przygranicznych gmin, przedsiębiorstw i mieszkańców.

Strefy do 5 i 50 kilometrów od granicy

Podczas konferencji zorganizowanej pod koniec maja 2026 roku w Ministerstwie Klimatu i Środowiska przedstawiono założenia przyrodniczego komponentu programu "Tarcza Wschód".

Według informacji przekazanych przez Macieja Żywnę projekt zakłada utworzenie dwóch rodzajów stref. Pierwsza, określana jako „NO GO”, miałaby obejmować obszar do pięciu kilometrów od granicy, w tym około 100 tysięcy hektarów terenów leśnych. Druga - "SLOW GO" - sięgałaby do 50 kilometrów od granicy i obejmowała dodatkowo około 700 tysięcy hektarów lasów.

W przypadku województwa podlaskiego strefa o szerokości 50 kilometrów może objąć od 13 do 16 tysięcy kilometrów kwadratowych, czyli od około 65 do 80 procent powierzchni regionu.

Najsilniejsza granica to nie tylko fizyczna przeszkoda, ale cały system: ukształtowanie terenu, infrastruktura, służby i - co najważniejsze - odporna społeczność lokalna. "Tarcza Wschód" powinna wzmacniać bezpieczeństwo, ale nie może zamienić przygranicznych gmin w strefę ograniczonego rozwoju - podkreśla Maciej Żywno.

Jak dodaje, bezpieczeństwo jest trwalsze, gdy mieszkańcy przygranicznych miejscowości czują się częścią systemu ochrony państwa i znają konsekwencje planowanych decyzji.

Obawy dotyczące wywłaszczeń i odszkodowań

Jednym z problemów wskazywanych przez wicemarszałka Senatu jest możliwość przejmowania nieruchomości potrzebnych do realizacji inwestycji obronnych.

Maciej Żywno zwraca uwagę, że część domów, między innymi w powiecie hajnowskim, znajduje się kilkadziesiąt metrów od granicy państwa. Jego zdaniem mieszkańcy tych terenów powinni otrzymać jednoznaczną informację, czy ich nieruchomości będą przejmowane, a także na jakich zasadach zostaną ustalone odszkodowania.

Senator pyta również o przewidziany w przepisach ryczałt na pokrycie kosztów przeprowadzki, wynoszący 250 procent minimalnego wynagrodzenia. W jego ocenie świadczenie to nie rozwiązuje problemu utraty domu lub gospodarstwa i nie może zastępować pełnego odszkodowania za przejmowany majątek.

Możliwe skutki dla samorządów i Lasów Państwowych

Kolejnym obszarem wymagającym wyjaśnienia są - według Macieja Żywno - konsekwencje finansowe dla podlaskich gmin i instytucji prowadzących gospodarkę leśną.

Przejmowanie części terenów przez Skarb Państwa, Ministerstwo Obrony Narodowej lub Agencję Mienia Wojskowego może wpłynąć między innymi na dochody samorządów z podatku rolnego oraz przychody nadleśnictw z gospodarki leśnej.

Wicemarszałek Senatu pyta także o przyszłość Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Białymstoku i nadleśnictw znajdujących się w planowanej strefie. Oczekuje informacji, czy przeprowadzono analizy dotyczące wpływu programu na zatrudnienie w regionalnych strukturach Lasów Państwowych.

Co z inwestycjami i działalnością gospodarczą?

Maciej Żywno wskazuje, że założenia przyrodniczego komponentu "Tarczy Wschód" mogą mieć znaczenie również dla inwestycji publicznych i prywatnych.

W skierowanych do instytucji pytaniach domaga się wyjaśnienia, czy na terenach objętych specjalnymi zasadami pojawią się ograniczenia w budowie domów, obiektów przemysłowych, infrastruktury samorządowej lub turystycznej. Pyta również, czy nowe regulacje wpłyną na możliwość rozwoju już działających przedsiębiorstw.

Nikt nie podważa zasadności wzmacniania granicy, zwłaszcza gdy na wschodzie toczy się regularna wojna. Jednak kiedy program obronny ingeruje w niemal 80 procent terytorium województwa, rząd musi przedstawić kompleksowy plan wsparcia dla samorządów, firm i mieszkańców - mówi Maciej Żywno.

Senator pyta o aktualizację strategii rozwoju

Wicemarszałek Senatu zwraca też uwagę, że tak duże zmiany dotyczące funkcjonowania regionu nie zostały uwzględnione w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego 2030 ani w Strategii Rozwoju Województwa Podlaskiego 2030.

Dlatego pyta Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej oraz Zarząd Województwa Podlaskiego, czy dokumenty te zostaną zaktualizowane. Chce również wiedzieć, czy planowane ograniczenia mogą wpłynąć na realizację inwestycji zapisanych w strategiach oraz na wykorzystanie funduszy unijnych.

Maciej Żywno domaga się ponadto informacji, czy rząd konsultował założenia 50-kilometrowej strefy z władzami województwa podlaskiego.

Pytania do ministerstw i władz regionu

Interwencja została skierowana do Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Ministerstwa Obrony Narodowej, Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, Generalnej Dyrekcji Lasów Państwowych oraz Zarządu Województwa Podlaskiego.

Wicemarszałek Senatu pyta między innymi:

• czy przeprowadzono analizę wpływu programu na rozwój województwa i życie jego mieszkańców;
• jakie rozwiązania osłonowe i odszkodowania przewidziano dla właścicieli nieruchomości;
• czy samorządy otrzymają rekompensaty za ewentualny spadek dochodów;
• jakie zadania zostaną powierzone regionalnym dyrekcjom ochrony środowiska;
• czy ograniczenia wpłyną na funkcjonowanie Lasów Państwowych;
• jakie zasady będą obowiązywać przedsiębiorców oraz inwestorów prywatnych i publicznych;
• jakie wsparcie państwo przygotuje dla mieszkańców, samorządów i firm.

Maciej Żywno oczekuje pilnego przedstawienia szczegółowych założeń programu oraz przeprowadzenia konsultacji społecznych. Jego zdaniem działania służące poprawie bezpieczeństwa państwa nie powinny prowadzić do gospodarczej marginalizacji przygranicznych części województwa podlaskiego.

| red: sk