"Ostatnie lata polskiego Wilna" Sławomir Koper, Tomasz Stańczyk

2 kwietnia 2020, 17:26

Ostatnie
Ostatnie

„Ostatnie lata polskiego Wilna” to drugi tom serii dotyczącej Polskich Kresów. Po „Ostatnich latach polskiego Lwowa” Sławomir Koper i Tomasz Stańczyk przedstawiają barwny życiorys legendarnego miasta.

Czy Polska  może istnieć bez Wilna? Ostatnie siedemdziesiąt lat udowadnia, że jest to możliwe, ale polska dusza mocno straciła na tej separacji.

Jak magię miasta, porównywanego do Paryża i Jerozolimy, jedną ze stolic polskiej przedwojennej kultury i elegancji przełożyć na język zrozumiały dla współczesnego pokolenia?

Wehikuł czasu prowadzony wprawną ręką znanych popularyzatorów historii; Sławomira Kopra i  Tomasza Stańczyka  zaprasza na pokład.

Foto-plastikon historyczny, ciekawostki i nieznane szczegóły wielkich wydarzeń. Obrazy zapadające w pamięć. Galeria pomnikowych postaci, które ożywają pod drapieżnym piórem tandemu Koper-Stańczyk.

•Młodość Piłsudskiego w Wilnie

•"Bunt" na rozkaz generała Żeligowskiego i Litwa Środkowa. Lata 1920-1922

•Wileńskie nekropolie i wileńska mafia przestępcza (największa w II RP)

•Stanisław Cat Mackiewicz i ogólnopolski sukces prowincjonalnego "Słowa"

•Teatr Reduta w Wilnie  i Juliusz Osterwa

•Wileńscy literaci i grupa poetycka „Żagary”

•Siostra Faustyna, święta i inne wileńskie mistyczki

•Ponary - "ludzka rzeźnia", masowe rozstrzeliwania Żydów i Polaków

•Operacja Ostra Brama 1944 r. , więzienie na Łukiszkach i represje wobec AK-owców

•Exodus Polaków z Wilna

Sarmacka gawęda historyczna o kresowej stolicy i reporterskie śledztwo w jednym.

Imponujący zestaw zdjęć i ilustracji. Plotki i skandale.

Polskie Wilno powraca triumfalnie na kartach książki Sławomira Kopra i Tomasza Stańczyka.

Fragment książki:

Koniec świata Bruderferajn

To była największa organizacja przestępcza pierwszych dekad XX stulecia na ziemiach polskich. Bandyci spod znaku Bruderferajn całkowicie zdominowali wileński półświatek, a w chwilach największego rozkwitu ich grupa liczyła ponad tysiąc osób. Nie mogli się z nią uporać ani carscy urzędnicy, ani niemieccy okupanci, ani Litwini. Dopiero polska policja położyła kres jej działalności, nie byłoby to jednak możliwe bez współpracy z innymi przestępcami.


Niebezpieczne miasto

Wilno ostatnich lat rosyjskiego panowania nie należało do specjalnie bezpiecznych miejsc, chociaż władze carskie nie patyczkowały się ze schwytanymi bandytami. Złapanych na gorącym uczynku sądzono w trybie doraźnym, wysyłając ich najczęściej na szubienicę. Pomimo tego okolice ulicy Nowogrodzkiej (Naugarduko) stanowiły prawdziwe centrum przestępcze miasta i budziły grozę wśród wilnian. „Cała przyległa dzielnica – wspominano po latach na łamach »Tajnego Detektywa« – z labiryntem krętych, ciasnych i ciemnych uliczek, jak daleko sięga pamięć najstarszych mieszkańców Wilna, była stale siedliskiem szumowin miejskich. Zbierali się tu wszelkiego rodzaju przestępcy, zaczynając od drobnych kieszonkowców, a kończąc na niebezpiecznych włamywaczach i bandytach, dla których zamordowanie człowieka było rzeczą najzupełniej zwyczajną. Zbierały się tu najgorszego autoramentu kobiety, ich kochankowie, sutenerzy, uwijali się pomiędzy nimi szulerzy, paserzy, lichwiarze i cały legion indywiduów, dla których źródłem egzystencji była zbrodnia, hazard, rozpusta”1.

Po zmroku mało kto poza przestępcami miał odwagę zapuścić się w głąb dzielnicy, gdzie „na każdym kroku czyhała utrata mienia, a niekiedy i życia”. Stałym widokiem o poranku były „szkarłatne plamy na bruku”, a „nierzadko zastygłe już zwłoki”.

„W nocy – kontynuował reporter »Tajnego Detektywa« – nawet policja obawiała się przekraczać linię odgraniczającą świat zbrodni od świata normalnego życia. Od czasu do czasu urządzano masowe obławy, które przeistaczały się w krwawe walki policji z opryszkami. Przeraźliwe gwizdy policji mieszały się wówczas ze strzałami rewolwerowymi, a po skończeniu obławy miało robotę pogotowie, a często i grabarz”2.

W gronie miejscowych bandytów zdarzały się jednak jednostki o znacznie szerszym spojrzeniu na kwestie „przestępczych interesów” – ludzie, których nie zadowalało życie z dnia na dzień. Należało do nich dwóch żydowskich gangsterów: Zelik Lewinsohn zwany Chana Bobkes i Aron Wójcik (Orzeł Setka). To właśnie oni pewnego styczniowego wieczoru 1911 roku zwołali zebranie miejscowych bandytów do jednej z najgorszych mordowni dawniej należącej do Sońki Złotej Rączki. W tym lokalu zbierał się praktycznie cały okoliczny świat przestępczy, wieczorami odwiedzali go wyłącznie „swoi” i „sprawdzeni”. Planowano tam przestępcze akcje, dzielono się łupami, była to też giełda paserów. Tym razem jednak Lewinsohn i Wójcik zaproponowali założenie zorganizowanej grupy przestępczej, która zdominowałaby bandyckie życie miasta.

Projekt był rewolucyjny, dotychczas bowiem jeszcze nikt w Europie wschodniej nie wpadł na pomysł stworzenia syndykatu zbrodni. Nic zatem dziwnego, że obradowano przez dwie noce, a dopiero po tygodniu dyskusji pojawiły się konkretne pomysły organizacyjne.

(…)


Czas największych triumfów

Okres okupacji niemieckiej zapoczątkował rozkwit tego gangu. Przestępcom sprzyjały także późniejsze wydarzenia polityczne – walki o Wilno pomiędzy Sowietami i Polakami, krótkie okresy litewskiej administracji. Gdy zatem ogłoszono powstanie Litwy Środkowej, bandyci byli już w mieście bardzo potężni.

„Kroniki policyjne – relacjonowała prasa – niemal codziennie notowały zuchwałe napady rabunkowe, włamania, kradzieże, szantaże, a w nielicznych tylko wypadkach udawało się policji natrafić na ślad złoczyńców. Dawało to jednak efekt znikomy, organizacja dalej pozostawała nieuchwytna. Każdy bowiem z jej członków, związany straszną przysięga i groźbą zemsty, dałby się raczej torturować, niż zdradził wspólników”4.

Niebawem grupa liczyła ponad tysiąc (!) członków specjalizujących się w niemal wszystkich dziedzinach przestępczej działalności. W tym gronie byli włamywacze

i kieszonkowcy, szulerzy i paserzy, nie brakowało też fałszerzy czy specjalistów od handlu żywym towarem. Najważniejszą jednak cechą gangu była jego biurokratyczna formuła działania, która zapewniała bandytom sukcesy.



Patronaty medialne:



Prowadzący:

Dorota Sokołowska


Studio Radia Bialystok

studio

+48 85 744 22 22
studio@radio.bialystok.pl

ZNAJDŹ NAS







"Poza prawdą" Edyta Kahl-Łuczyńska

Nowość z Wydawnictwa Axis Mundi



"Szukając diagnozy" Lisa Sanders

Nowość Wydawnictwa Insignis



"Kobiety bez diety"

Nowość od Wydawnictwa Burda



"Podróż intuicyjna" Michał Szczęśniak

Podróż w dwóch kierunkach: Argenttyna, Anttarktyda, Urugwaj



"Mam wątpliwość" Aleksandra Radomska

Nowa książka -propozycja Wielkiej Litery



"Matka (prawie) idealna" Kerry Fischer

Historia wielkiej miłości i kłamstwa, które rozgrywa się za zamkniętymi drzwiami-poleca Wydawnictwo Literackie



"Miłość z widokiem na morze. Najpiękniejsze opowieści"

Najciekawsze literatki w zbiorze opowiadań o miłości-poleca Muza



„Bez zobowiązań” Magdalena Stachera

Dominacja, manipulacje i seks w odważnym, kobiecym wydaniu- poleca WAB



„Czas wolny w PRL” Wojciech Przylipiak

Barwny, pełen anegdot i filmowych cytatów z epoki socrealu reportaż o wypoczynku w Polsce Ludowej.Poleca Muza



"Z czego zrobiony jest świat?" Anja Røyne

Fascynujący świat pierwiastków i ich wzmożone wydobycie. Jak wpływa na nasze środowisko i planetę? Wydawnictwo Muza poleca



Okultystyczne korzenie światowej rewolucji. Ezoteryka w służbie postępu.” Michał Krajski

Okultystyczne korzenie światowej rewolucji- książkę wydaje Wydawnictwo Fronda



"Telefonistka" Gretchen Berg

Powieść o kobietach, ich rodzinach, sekretach, plotkach, urazach i konfliktach na tle klasowym. Poleca Wydawnictwo Insignis



"Dziewczyny z placu" Dominika Buczak

Losy jednej rodziny, wplątanej w tryby historii- opowieść spod znaku Wielkiej Litery



"Długi płatek morza" Isabel Allende

Allende wraca do wspomnień, zainspirowana światowym kryzysem uchodźczym. Polecają Marginezy



"Wyspa Gozo" Piotr Ibrahim Kalwas

Nowość wydawnicza Wielkiej Litery



"Wenecja" Manuela Gretkowska

O podróżach- inaczej. Proponuje Wielka LItera



"Rewolucje" Bogusław Janiszewski

Rewolucje” to kolejna po „Murach” książka twórczego duetu Bogusia Janiszewskiego i Maxa Skorwidera. Promuje Albus



"Szaleństwo tłumów" Douglas Murray

Prowokująca i błyskotliwie napisana książka autora bestsellerowej "Przedziwnej śmierci Europy"-przedstawia Zysk i s-ka



"Z czego zrobiony jest wszechświat" Anja Røyne

Książka dla ciekawskich. Poleca Wydawnictwo Muza



"Kwestia ceny" Zygmunt Miłoszewski

Thriller przygodowy, współczesny spod znaku GW Foksal



„Farma pereł” Liza Marklund

Książka jednej z najlepiej sprzedających się autorek szwedzkich kryminałów. Poleca Wydawnictwo Czarna Owca



"Kochaj coraz mocniej" Ilona Gołębiewska

Nowa powieść autorki bestsellerowego „Zaczekaj na miłość”. Poleca Muza



"Magia polskich ziół" Patrycja Machałek

Życiodajna moc kwiatów, które mijamy na łące- poleca Znak LIteraNowa



"Oświęcim. Czarna zima" Marcin Kącki

Pierwszy współczesny reportaż o Oświęcimiu- pióra Kąckiego. Poleca Znak LiteraNowa



"Teściowe muszą zniknąć" Alek Rogoziński

Premiera kryminalnej komedii pomyłek, pełnej zwrotów akcji i czarnego humoru - poleca Wydawnictwo WAB



"Z historią na szlaku"

Urlop w Polsce? To możliwe- przekonuje Wydawnictwo CM



"Korea Północna. Dziennik podróży” Michael Palin

Kontrowersyjny, niebezpieczny i nieznany świat w opowieści znanego komika i podróżnika -Wydawnictwo Insignis poleca



"Pomocnik kata" Marek Krajewski

Tu u karty rozdaje historia, a rozgrywa zemsta- nowość Marka Krajewskiego spod Znaku



"Pięć zauroczeń" André Aciman

Nowość wydawnicza GW Foksal



„Miłość z widokiem na morze. Najpiękniejsze opowieści”

Czołowe polskie autorki w opowieściach o milości- poleca Wydawnictwo Muza



„Ginczanka. Nie upilnuje mnie nikt” Izolda Kiec

Historia Zuzanny Ginczanki fascynuje nierozpoznaniem, niedopowiedzeniem, domysłem. Biografię publikują Marginesy



"Świadoma mama" Małgorzata Rozenek- Majdan

Nowa książka o ciąży- tym razem głos celebrytki. Proponuje Wydawnictwo Prószyński i ska



"Wyrwa" Wojciech Chmielarz

Kolejna nowość od Wydawnictwa Marginesy



Bezpłatny przewodnik "Wielkanoc w domu" Monika Białkowska

Polecamy razem z Wydawnictwem Święty Wojciech



"Przez" Zofia Papużanka

Fotograf amator w poszukiwaniu ofiary- nowość spod znaku Wydawnictwa Marginesy



"Podróże serc" Agnieszka Panasiuk

Świat podlaskich i łowickich ziemian u schyłku XIX wieku- w najnowszej książce Wydawnictwa Szara Godzina




źródło: www.radio.bialystok.pl​


Białystok FM 99,4 Łomża FM 87,9 Suwałki FM 98,6 Siemiatycze FM 104,1 Białowieża FM 89,4 178,352 MHz (k.5C) DAB+

Copyright © Polskie Radio Białystok