„Cisza w Pogrance” Marcin Pilis

10 września 2021, 11:24

Cisza w Pogrance
Cisza w Pogrance

Tego lata cały Wołyń ogarnęła trwoga…

W ciszy wieczorów łuny nad horyzontem zwiastują niechybną rzeź.

Cisza w Pogrance – Marcin Pilis w nowej, poruszającej do głębi powieści ukazuje dramat trudnej polsko-ukraińskiej przeszłości z perspektywy jednostek. Wśród trybów historii losy mieszkańców dwóch sąsiadujących ze sobą przez miedzę wsi – polskiej Pogranki i ukraińskiej Połapy – łączą się w opowieść o miłości, nienawiści, zdradzie i okrucieństwie oraz o pamięci, która bez końca wymusza poszukiwanie utraconych korzeni. Premiera 29 września.

 

Lipiec 1943 roku. Dwie nastoletnie siostry z Pogranki, Marysia i Lena, kochają się w młodzieńcu z sąsiedniej ukraińskiej wsi Połapy, jedna kocha skrycie. Dymytro jest członkiem UPA, ale nie osłabia to uczuć dziewcząt, choć są i tacy, co mówią o nwim straszne rzeczy. Dla nich jest swój. Tymczasem ze Wschodu docierają do Pogranki wieści o krwawych atakach na polskie wioski. Polakom trudno uwierzyć w pogłoski o takim okrucieństwie.

— A gdzie on jest? Gdzie Bogdanek? — spytała Marina.

— U babci Olgi — odparła Marysia.

Marina zesztywniała na moment. Jej wzrok napotkał spojrzenie Zygmunta, który niemal niedostrzegalnie

pokręcił głową, ale to nie wywołało zamierzonego efektu.

— Ja nie wim, nie wim — rzekła, cofając się do drzwi. — Ja bym go tam nie trzymała.

— Tu Bogdanka każdy lubi, a Dmytro to jak brat dla niego — powiedziała Wiera.

— Dmytro! Dmytro. — W głosie Ciemnej Mariny nie było nawet cienia sympatii. — Dmytro jest czort, do Bandery poszedł, co to ja nie wim? A tamci co? Tak samo poszli. Ile to z Połapy poszło tych młodych.

 

— Dmytro nie jest czort! — krzyknęła Marysia, czerwieniejąc na twarzy.

— A nie turbuj się, nie turbuj. Zobaczysz, jak tu przyjdzie, o, zobaczysz, czy nie czort — powiedziała

Ciemna Marina. — Ci w Połapie to nic nie powidzo, ale ja wam powim. Polaki tam już porżnięte są. Co ich tam było, musi taki dwie rodziny. No. Ja to bym go zabrała od Olgi. Idę, co tu po mnie. Pół wioski na noc w pole poszło, po żytach, po krzakach. A wy to nie wiem, też idźta.

 

Wybiegła szybko i zostawiła ich samych. Może pobiegła w żyto, jak wielu innych, a może do swojej małej chałupy. Pobiegła tam, gdzie prowadziło ją przeczucie, instynkt kierujący ciało tak, aby znaleźć miejsce, którego nikt nie znajdzie.

Lachy z Pogranki niepokój zagłuszają codzienną krzątaniną, która pozwala im zachować pozory zwyczajności. Lecz w te dni nic nie jest zwyczajne. Wkrótce będą zmuszeni dokonać wyboru: zostać czy uciekać. Wkrótce przekonają się, że okrucieństwo może nie mieć granic, a miłość i nienawiść potrafią zaślepić tak samo. W tych dniach, jeszcze na początku historii, towarzyszy im pełna napięcia cisza.

Była to cisza, w jakiej od tygodni pogrążały się domy w Pogrance, i nawet długie rozmowy nie potrafiły

zupełnie jej zagłuszyć. Obejmowała każde domostwo z osobna, każde po swojemu, wnikała przez

szpary w oknach, przez niedomknięte drzwi i martwe kominy, po swojemu przekraczając podwoje, osadzała się w narożach izb i w ciałach. Kiedy ludzie wychodzili na podwórza i szykowali brony, żeby pójść w pole, widzieli, jak ujawnia się na twarzach sąsiadów. Cisza ich samotnego losu, cisza wewnętrznego przeczucia, którą wynosili ze swoich domów, bo już nie mogli jej z siebie zrzucić. I szli w pole z tą ciągnącą się za nimi ciszą, która z każdą kolejną pogłoską zza
rzeki rozrastała się w ich

głowach i tłumiła słowa.


Lata 60. W ukraińskiej Połapie nic się nie zmieniło. Ludzie prowadzą zwykłe życie: kochają, kłócą się, wychowują dzieci, chodzą do cerkwi… Wydaje się, że o tragicznych wydarzeniach z lipca 1943 roku pamięta tylko Ołena Taraszuk. Czasem wraca na zgliszcza Pogranki, w jej głowie przeszłość jest wciąż żywa. I nie ma dla niej ani przebaczenia, ani dobrego losu.

Po latach w Połapie nic się nie zmieniło. Są tu te same twarze. Twarze z obrazów przeszłości, której nie

pamiętają. Takie odnoszę na koniec wrażenie. W ich umysłach zniknęły szczegóły, pozostał jakiś rozmazany ogólny obraz, może kilka nieruchomych obrazków, z tym że ich tam nie ma. Nie pytają siebie samych, skąd noszą te zapamiętane obrazy, ale wierzą, że ich tam nie ma.

 

I tylko czasem, kiedy zobaczą mnie na drodze do sklepu lub w cerkwi, na mnie popatrzą, coś im zaświta

w głowach, jakiś przebłysk tamtych zdarzeń. Dzieci nie, ale ich rodzice na moment przypomną sobie płomienie Pogranki, krzyki mordowanych, które docierały do domów w Połapie, gdy kobiety zamykały okna, aby zagłuszyć grozę. Ci, co pozostali we wsi, ci, co nie ruszyli na Pogrankę, zamykali okna, aby nie słyszeć.

 

Dziś w cerkwi modlą się o dobry żywot swój i swoich dzieci. Bo przecież liczy się to, co ma przyjść, a nie to,

co było. Nie da się zmienić tego, co minęło.

Historia toczy się dalej. Mijają lata. Tam, gdzie kiedyś stały domy Pogranki i toczyło się życie, dziś kwitną puste łąki. Na początku XXI wieku dwoje uciekinierów z Wołynia i Małopolski Wschodniej wraca w rodzinne strony. Wciąż mają nadzieję, że znajdą ukojenie, bo na zapomnienie liczyć nie mogą. Czy znajdą to, czego szukają?

 

W Ciszy w Pogrance Marcin Pilis głęboko sięga do ludzkich dusz. Obdziera bohaterów z człowieczeństwa i wszelkich złudzeń. Żongluje emocjami – także czytelnika. Perfekcyjnie buduje napięcie. I gdy wydaje się, że to już, że więcej krzywdy, strachu i ciszy znieść się nie da, okazuje się, że to nie koniec… „Autor […] pokazuje ten dramat przez los jednostek, nadając mu głębszy psychologiczny sens. Przypomina, że towarzyszyły mu: zaślepienie, okrucieństwo, ale i szaleńcza miłość” (z recenzji Marka A. Koprowskiego, historyka, autora kilkunastu książek o Wołyniu). Niezwykle mocna historia.

O autorze:

 

Marcin Pilis – pisze powieści i opowiadania. Jego proza łączy elementy powieści obyczajowej i psychologicznego thrillera, a bohaterowie często znajdują się w sytuacjach granicznych i są zmuszeni do podejmowania trudnych wyborów. Autor m.in. „Zemsty kobiet” i „Łąki umarłych”.

Prowadzący:

Dorota Sokołowska


Studio Radia Bialystok

studio

+48 85 744 22 22
studio@radio.bialystok.pl

ZNAJDŹ NAS







"Grody, garnki i uczeni. O archeologicznych tajemnicach ziem polskich" Agnieszka Krzemińska

O TYM, CO MOZNA ZNALEŚĆ W ...LATRYNACH SPRZED LAT- poleca Wydawnictwo Literackie



"Młodość. Wyznania nastolatków" Linn Skåber

Coś o i dla młodych ludzi. Poleca Wydawnictwo Literackie



"Odetchnij od miasta. Góry" Paweł Gaik i Monika Stolarska

Jak znaleźć dobre miejsce w świecie na odpoczynek? Poleca nam GW Foksal



Co będziemy czytać w kwietniu?

Oto lista lektur na najbliższy czas:-)



"Wenecki szkicownik" Rhys Bowen

Nowość od Muzy dla każdego miłośnika sztuki



"To zmienia wszystko" Naomi Klein, Rebecca Stefoff

Przewodnik stworzony dla każdego młodego człowieka zatroskanego o przyszłość naszej planety i nas samych. Nowośc od Wydawnictwa Muza



Pisarze o reakcji na barbarzyński atak na Ukrainę - Agnieszka Lis

O tym, czy można jeszcze mówić o książkach, w świecie, w którym trwa wojna. O reakcji pisarzy pyta Dorota Sokołowska



Polecamy książkę! "Nowe początki" Aleksandry Rak (rozmowa z autorką)

Dlaczego warto zajrzeć do Pensjonatu na wzgórzu? Zaprasza ALEKSANDRA RAK



Co będziemy czytać w lutym? Popatrzcie na nasze lektury!

Oto ksiązki, o których opowiemy w lutym 2022 roku. Czytam książki o 12.20 w Polskim Radiu Białystok



"Ćwiczenia z odwagi. Wędrując przez nasze lęki" Ks. Grzegorz Strzelczyk

Jak żyć spokojnie w niespokojnych czasach? -uczy Wydawnictwo Znak



"Krew królów" Jürgen Thorwald

Jürgen Thorwald na przykładach losów trzech postaci historycznych bada jedną z najbardziej podstępnych chorób w dziejach: hemofilię. Prezentuje Wydawnictwo Marginesy



"Płeć i mózg. Historia przekręconych faktów" prof. Daphna Joel, Luba Vikhanski

Czy wiesz, że pół godziny stresu wystarczy, żeby niektóre obszary w mózgu zmieniły płeć z męskiej na żeńską i odwrotnie? Poleca Wydawnictwo W.A.B



„Sklep z tysiącem cudów” Agnieszka Krawczyk

„Sklep z tysiącem cudów” to utkana ze wzruszeń, prostych gestów. Poleca Wydawnictwo Muza



"Bitwa Nieśmiertelnych" Arkady Saulski

Ostatni tom trylogii "Zapiski Stali" Arkadego Saulskiego "Bitwa Nieśmiertelnych".



„Biały ląd” Łukasz Błaszczyk, Paweł Sajewicz i Marek Wełna

Książka jest mocno osadzona w klimacie lat 90., ma wartką, filmową akcję i pełnymi garściami czerpie z popkultury, nawiązując do „Psów”, „Ekstradycji”, „Operacji Samum” i filmów Tarantino.



„Jak rozpoznać psychopatę” Mark Freestone

Mark Freestone obcuje z najbardziej niebezpiecznymi umysłami na świecie.



"Wołyniacy. Jedno życie" Jan Kuriata

Ten reportaż to opowieść prawdziwa, o prawdziwych nastrojach Wołyniaków. Poleca Prószyński i s-ka



"Mózg jak brzytwa. Roczny plan treningowy" Kaja Nordengen

Naukowczyni i neurolożka Kaja Nordengen udziela najlepszych porad, jak w łatwy i przyjemny sposób codziennie dbać o kondycję mózgu



„Tu nie ma nic” Krystian Janik

Mocny tekst. Nie można nazwać go przyjemnym, bo porusza trudne tematy. Ale polecam. Pod względem językowym – to majstersztyk: przekonujący, naturalistyczny, ale niepozbawiony ironii i (czarnego) humoru.



"Mam nadzieję" Katarzyna Czajka-Kominiarczuk

Książka dla wszystkich tych, którzy starają się zachować zdrowie psychiczne, gdy świat zdaje się walić.



"Dziewczyna z Paryża" Kristy Cambron

Kristy Cambron po raz kolejny prezentuje nam genialny warsztat autorski, za który pokochały ją miliony czytelników na całym świecie



"Niebosiężne drzewo" Enid Blyton

Enid Blyton jest jedną z najpopularniejszych pisarek dla dzieci na świecie. W Polsce mało kto o niej słyszał i prawie nikt nie czytał jej książek, choć Blyton napisała ich aż 700



"Kultowe teleturnieje" czyli świąteczne spotkanie z autorem- Romanem Czejarkiem

Posłuchajmy opowieści o kulisach pracy nad książką



"Uwalnianie" Iga Kowalska

,,Uwalnianie" powieść o dorastaniu, mierzeniu się z zaburzeniami odżywiania i poszukiwaniu drogi do siebie.



"Siedem wieków śmierci- Podróż przez życie. Opowieść lekarza medycyny sądowej" Richard Shepherd

W 24 najbardziej intrygujących historiach Shepherd dzieli się autopsjami, które obejmują siedem wieków ludzkiej egzystencji. Poleca Wydawnictwo Insignis





"Ujście. Blog Trzeci" Jacek Bocheński

Wybitny prozaik, publicysta, eseista i tłumacz literatury niemieckiej i rzymskiej w wieku 83 lat zaczął pisać blog. Efektem -są książki.



Co będziemy czytać w listopadzie?

Ciekawe spotkania, rozmowy i -polecajki!



O czym będziemy mówić w najbliższym czasie? Czytam Książki 12.20

Propozycje wydawnicze i najciekawsze lektury!



"Obsesja piękna" Renee Engeln

Nowość na miarę naszych czasów-poleca W.A.B



"Śmierć jako własność prywatna" Leszek Kołakowski

Jak dobrze przeżyć śmierć? Ponadczasowa mądrość Leszka Kołakowskiego w Wydawnictwie Znak



"Hiszpania do zjedzenia" Bartek Kieżun

Wśród anegdot o Kraju Basków znajdziemy współczesne i tradycyjne przepisy z regionu, który bardzo chętnie odwiedzają Polacy. Poleca GW Foksal





„Wspomnienia przyszłości” Siri Hustvedt

Nowość z Wydawnictwa W.A.B



"Wedlowie. Czekoladowe imperium" Łukasz Garbal

Wydawnictwo Czarne poleca słodką historię o najsłynniejszych cukiernikach



„Ekstaza. Lata 90. Początek” Anna Gacek

To opowieść o fascynujących latach dziewięćdziesiątych, polecają Marginesy




źródło: www.radio.bialystok.pl​


Białystok FM 99,4 Łomża FM 87,9 Suwałki FM 98,6 Siemiatycze FM 104,1 Białowieża FM 89,4 178,352 MHz (k.5C) DAB+

Copyright © Polskie Radio Białystok