„Cisza w Pogrance” Marcin Pilis

10 września 2021, 11:24

Cisza w Pogrance
Cisza w Pogrance

Tego lata cały Wołyń ogarnęła trwoga…

W ciszy wieczorów łuny nad horyzontem zwiastują niechybną rzeź.

Cisza w Pogrance – Marcin Pilis w nowej, poruszającej do głębi powieści ukazuje dramat trudnej polsko-ukraińskiej przeszłości z perspektywy jednostek. Wśród trybów historii losy mieszkańców dwóch sąsiadujących ze sobą przez miedzę wsi – polskiej Pogranki i ukraińskiej Połapy – łączą się w opowieść o miłości, nienawiści, zdradzie i okrucieństwie oraz o pamięci, która bez końca wymusza poszukiwanie utraconych korzeni. Premiera 29 września.

 

Lipiec 1943 roku. Dwie nastoletnie siostry z Pogranki, Marysia i Lena, kochają się w młodzieńcu z sąsiedniej ukraińskiej wsi Połapy, jedna kocha skrycie. Dymytro jest członkiem UPA, ale nie osłabia to uczuć dziewcząt, choć są i tacy, co mówią o nwim straszne rzeczy. Dla nich jest swój. Tymczasem ze Wschodu docierają do Pogranki wieści o krwawych atakach na polskie wioski. Polakom trudno uwierzyć w pogłoski o takim okrucieństwie.

— A gdzie on jest? Gdzie Bogdanek? — spytała Marina.

— U babci Olgi — odparła Marysia.

Marina zesztywniała na moment. Jej wzrok napotkał spojrzenie Zygmunta, który niemal niedostrzegalnie

pokręcił głową, ale to nie wywołało zamierzonego efektu.

— Ja nie wim, nie wim — rzekła, cofając się do drzwi. — Ja bym go tam nie trzymała.

— Tu Bogdanka każdy lubi, a Dmytro to jak brat dla niego — powiedziała Wiera.

— Dmytro! Dmytro. — W głosie Ciemnej Mariny nie było nawet cienia sympatii. — Dmytro jest czort, do Bandery poszedł, co to ja nie wim? A tamci co? Tak samo poszli. Ile to z Połapy poszło tych młodych.

 

— Dmytro nie jest czort! — krzyknęła Marysia, czerwieniejąc na twarzy.

— A nie turbuj się, nie turbuj. Zobaczysz, jak tu przyjdzie, o, zobaczysz, czy nie czort — powiedziała

Ciemna Marina. — Ci w Połapie to nic nie powidzo, ale ja wam powim. Polaki tam już porżnięte są. Co ich tam było, musi taki dwie rodziny. No. Ja to bym go zabrała od Olgi. Idę, co tu po mnie. Pół wioski na noc w pole poszło, po żytach, po krzakach. A wy to nie wiem, też idźta.

 

Wybiegła szybko i zostawiła ich samych. Może pobiegła w żyto, jak wielu innych, a może do swojej małej chałupy. Pobiegła tam, gdzie prowadziło ją przeczucie, instynkt kierujący ciało tak, aby znaleźć miejsce, którego nikt nie znajdzie.

Lachy z Pogranki niepokój zagłuszają codzienną krzątaniną, która pozwala im zachować pozory zwyczajności. Lecz w te dni nic nie jest zwyczajne. Wkrótce będą zmuszeni dokonać wyboru: zostać czy uciekać. Wkrótce przekonają się, że okrucieństwo może nie mieć granic, a miłość i nienawiść potrafią zaślepić tak samo. W tych dniach, jeszcze na początku historii, towarzyszy im pełna napięcia cisza.

Była to cisza, w jakiej od tygodni pogrążały się domy w Pogrance, i nawet długie rozmowy nie potrafiły

zupełnie jej zagłuszyć. Obejmowała każde domostwo z osobna, każde po swojemu, wnikała przez

szpary w oknach, przez niedomknięte drzwi i martwe kominy, po swojemu przekraczając podwoje, osadzała się w narożach izb i w ciałach. Kiedy ludzie wychodzili na podwórza i szykowali brony, żeby pójść w pole, widzieli, jak ujawnia się na twarzach sąsiadów. Cisza ich samotnego losu, cisza wewnętrznego przeczucia, którą wynosili ze swoich domów, bo już nie mogli jej z siebie zrzucić. I szli w pole z tą ciągnącą się za nimi ciszą, która z każdą kolejną pogłoską zza
rzeki rozrastała się w ich

głowach i tłumiła słowa.


Lata 60. W ukraińskiej Połapie nic się nie zmieniło. Ludzie prowadzą zwykłe życie: kochają, kłócą się, wychowują dzieci, chodzą do cerkwi… Wydaje się, że o tragicznych wydarzeniach z lipca 1943 roku pamięta tylko Ołena Taraszuk. Czasem wraca na zgliszcza Pogranki, w jej głowie przeszłość jest wciąż żywa. I nie ma dla niej ani przebaczenia, ani dobrego losu.

Po latach w Połapie nic się nie zmieniło. Są tu te same twarze. Twarze z obrazów przeszłości, której nie

pamiętają. Takie odnoszę na koniec wrażenie. W ich umysłach zniknęły szczegóły, pozostał jakiś rozmazany ogólny obraz, może kilka nieruchomych obrazków, z tym że ich tam nie ma. Nie pytają siebie samych, skąd noszą te zapamiętane obrazy, ale wierzą, że ich tam nie ma.

 

I tylko czasem, kiedy zobaczą mnie na drodze do sklepu lub w cerkwi, na mnie popatrzą, coś im zaświta

w głowach, jakiś przebłysk tamtych zdarzeń. Dzieci nie, ale ich rodzice na moment przypomną sobie płomienie Pogranki, krzyki mordowanych, które docierały do domów w Połapie, gdy kobiety zamykały okna, aby zagłuszyć grozę. Ci, co pozostali we wsi, ci, co nie ruszyli na Pogrankę, zamykali okna, aby nie słyszeć.

 

Dziś w cerkwi modlą się o dobry żywot swój i swoich dzieci. Bo przecież liczy się to, co ma przyjść, a nie to,

co było. Nie da się zmienić tego, co minęło.

Historia toczy się dalej. Mijają lata. Tam, gdzie kiedyś stały domy Pogranki i toczyło się życie, dziś kwitną puste łąki. Na początku XXI wieku dwoje uciekinierów z Wołynia i Małopolski Wschodniej wraca w rodzinne strony. Wciąż mają nadzieję, że znajdą ukojenie, bo na zapomnienie liczyć nie mogą. Czy znajdą to, czego szukają?

 

W Ciszy w Pogrance Marcin Pilis głęboko sięga do ludzkich dusz. Obdziera bohaterów z człowieczeństwa i wszelkich złudzeń. Żongluje emocjami – także czytelnika. Perfekcyjnie buduje napięcie. I gdy wydaje się, że to już, że więcej krzywdy, strachu i ciszy znieść się nie da, okazuje się, że to nie koniec… „Autor […] pokazuje ten dramat przez los jednostek, nadając mu głębszy psychologiczny sens. Przypomina, że towarzyszyły mu: zaślepienie, okrucieństwo, ale i szaleńcza miłość” (z recenzji Marka A. Koprowskiego, historyka, autora kilkunastu książek o Wołyniu). Niezwykle mocna historia.

O autorze:

 

Marcin Pilis – pisze powieści i opowiadania. Jego proza łączy elementy powieści obyczajowej i psychologicznego thrillera, a bohaterowie często znajdują się w sytuacjach granicznych i są zmuszeni do podejmowania trudnych wyborów. Autor m.in. „Zemsty kobiet” i „Łąki umarłych”.

Prowadzący:

Dorota Sokołowska


Studio Radia Bialystok

studio

+48 85 744 22 22
studio@radio.bialystok.pl

ZNAJDŹ NAS







O czym będziemy mówić w najbliższym czasie? Czytam Książki 12.20

Propozycje wydawnicze i najciekawsze lektury!



"Obsesja piękna" Renee Engeln

Nowość na miarę naszych czasów-poleca W.A.B



"Śmierć jako własność prywatna" Leszek Kołakowski

Jak dobrze przeżyć śmierć? Ponadczasowa mądrość Leszka Kołakowskiego w Wydawnictwie Znak



"Hiszpania do zjedzenia" Bartek Kieżun

Wśród anegdot o Kraju Basków znajdziemy współczesne i tradycyjne przepisy z regionu, który bardzo chętnie odwiedzają Polacy. Poleca GW Foksal





„Wspomnienia przyszłości” Siri Hustvedt

Nowość z Wydawnictwa W.A.B



"Wedlowie. Czekoladowe imperium" Łukasz Garbal

Wydawnictwo Czarne poleca słodką historię o najsłynniejszych cukiernikach



„Ekstaza. Lata 90. Początek” Anna Gacek

To opowieść o fascynujących latach dziewięćdziesiątych, polecają Marginesy



"Finalistka" Anna Janko

Brawurowa, wywrotowa, autoironiczna- nowość z Wydawnictwa Literackiego



"Trzy kobiety" Lisy Taddeo

Debiut powieściowy Lisy Taddeo, autorki książki okrzykniętej światowym fenomenem – Trzy kobiety. Poleca Agora





"Zwiastunka" Bartłomiej Sztobryn

Dystopijna powieść o nastoletniej „alternatywce” z supermocami- Poleca Wydawnictwo K2A



„Cisza w Pogrance” Marcin Pilis

Nowośc Wydawnictwa Lira



Co polecę do czytania we wrześniu?

Najciekawsze książki najlepszych wydawców na rychłą jesień



"Świat Lema" Stanisław Herman Lem

Nowość Wydawnictwa Muchomor. A 100-lecie urodzin pisarza tuż...



"Wybrańcy losu. Cena sławy" Sławomir Koper

Propozycja od Wydawnictwa Harde. Los dał im wszystko, o czym można marzyć prócz spokojnego, codziennego szczęścia



"Gra Luizy" Anna Robak-Reczek

Mocna i szokująca saga rodzinna dla fanów "Sukcesji". Poleca Wydawnictwo W.A.B



„Snowflake” Louise Nealon

Poruszająca opowieść o dorastaniu, w której każdy odnajdzie swoją historię. Poleca Muza



„Naturalna odporność. Radzi Matka Aptekarka” Ana Krysiewicz

Recepty od Matki Natury na walkę z infekcjami -poleca Wydawnictwo Muza



„Oto sztuka polskiego plakatu”, Dorota Folga-Januszewska

Wszystko, co chcemy wiedzieć o plakacie - spod znaku Wydawnictwa BoSz



"Wiek paradoksów. Czy technologia nas ocali?" Natalia Hatalska

Natalia Hatalska - obecnie najważniejszy głos w dyskusji o przyszłości-poleca Wydawnictwo Znak



"Grande finale. Kroniki Klary Schulz" Nadia Szagdaj

Kryminał z Wydawnictwa Dragon. Polecamy!



"Lem w PRL-u, czyli nieco prawdy w zwiększonej objętości" Stanisław Lem, Wojciech Orliński

Wyjątkowa książka na 100. rocznicę urodzin Stanisława Lema. Poleca Wydawnictwo Literackie



"Braterstwo poezji. Korespondencja, wiersze i inne dialogi 1947–2013" Czesław Miłosz, Tadeusz Różewicz

Jedno z najbardziej oczekiwanych wydarzeń literackich tego roku- książka powstała w wyniku współpracy Wydawnictwa Literackiego i Wydawnictwa Warstwy



„Wszystkie nasze sekrety” Martyna Szubert

Świetna książka -budząca głębokie emocje, pokazująca co jest naprawdę ważne i jak bardzo złożona jest psychika młodego człowieka. Poleca Wydawnictwo Młodzieżówka



"Świat zwariował. Poradnik surrealistyczny. Jak przeżyć” Agnieszka Taborska

Opowieść o sztuce i życiu surrealistów - proponuje Wydawnictwo Bosz



„Oszustka” Janelle Brown

Za chwilę ekranizacja. Tymczasem teraz do czytania- poleca Agora



"Domy pisarzy" Marzena Mróz-Bajon

Nowość z Wydawnictwa Marginesy. Czy na miarę "Alchemii słowa" Parandowskiego?



"Skóra" Liam Brown

To dystopijny thriller, w którym opisana rzeczywistość w zaskakujący sposób koresponduje z tym, co przeżywamy w ostatnim czasie. Warto!



"Nietypowa Matka Polka 2" Anna Szczepanek

Anna Szczepanek vel Nietypowa Matka Polka za klucz do sukcesu uważa dobrą organizację czasu. Warto sprawdzić!



,,Lekko w ciąży’’ Izabela Dembińska

,,Lekko w ciąży" w profesjonalny i wyczerpujący sposób opisuje dziewięć miesięcy oczekiwań. Ukazuje się nakładem Wydawnictwa Oficyna 4eM



"Szatan w naszym domu" Lawrence Wright

Wstrząsający raport. Jak zawsze najwyższa klasa literacka od Wydawnictwa Czarne



„Pierwsze światło” Emma Chapman

Astrofizyk Emma Chapman przedstawia historię Wszechświata, jakiej nie znamy!



"Rozmowy przy stole" Natalia Sosin-Krosnowska

Kulinarny przewodnik spod Znaku :)





"Socjologia. Wykłady o społeczeństwie" prof. Piotr Sztompka

Nowe zaktualizowane i poszerzone wydanie kultowego podręcznika- prezentuje Znak Horyzont




źródło: www.radio.bialystok.pl​


Białystok FM 99,4 Łomża FM 87,9 Suwałki FM 98,6 Siemiatycze FM 104,1 Białowieża FM 89,4 178,352 MHz (k.5C) DAB+

Copyright © Polskie Radio Białystok