"Historia medycyny dla każdego" Zdzisław Gajda

22 stycznia 2021, 09:30

Historia medycyny
Historia medycyny

Popularna i autorska wersja historii medycyny, napisana gawędziarskim stylem, pełna dygresji i osobistych przemyśleń Zdzisława Gajdy - profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Dlaczego Kazimierz Wielki zmarł bez męskiego potomka? Jaka choroba była przyczyną niepłodności Zygmunta Augusta?

Przedwczesna śmierć Stefana Batorego wywołała oskarżenia wobec jego lekarzy, posądzano ich o otrucie króla na zlecenie Rosji. Dopiero po kilkuset latach współcześni medycy wystawili diagnozę: nieuleczalna choroba nerek.

Gdy Ludwik Pasteur wprowadził w połowie XIX wieku szczepienie ochronne przeciw wściekliźnie, nauka nie miała jeszcze pojęcia o immunologii i wirusologii. Gdyby czekał na naukowe uzasadnienie swoich poczynań, wiele istnień ludzkich straciłoby życie.

W bitwie pod Waterloo, Napoleon - bóg wojny, który zazwyczaj ze wzgórza, siedząc na koniu, wydawał na bieżąco rozkazy i zagrzewał do walki swoich wiarusów, tym razem, zniewolony ostrymi zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi spędził większość czasu w latrynie. W jakim stopniu choroba cesarza miała wpływ na tragiczny wynik bitwy?

Skutkiem choroby nadciśnieniowej są zmiany w naczyniach krwionośnych wszystkich narządów, nie wyłączając mózgu. A to prowadzi do zaburzeń koncentracji, osłabienia pamięci, zmian osobowości, trudności w nawiązywaniu kontaktu, zaniku inteligencji. W Teheranie w 1943 i w Jałcie w 1945 roku spotkało się trzech przywódców państw, zarazem trzech poważnie chorych na nadciśnienie.

Gawęda o historii medycyny - od epoki, kiedy zeszliśmy z drzew, do czasów, kiedy na powrót zaczęliśmy się do nich przypinać łańcuchami.

   ZDZISŁAW GAJDA urodził się w Krakowie 30 września 1930 roku. Studia na Akademii Medycznej w Krakowie ukończył w roku 1955. W latach 1950 ̶ 1984 był pracownikiem Zakładu Ortodoncji AM. W roku 1984 został powołany na p.o. kierownika Katedry i Zakładu Historii Medycyny AM (później UJ CM) i na tym stanowisku pozostał do emerytury w 2000 roku. Jest autorem wielu książek, m.in.  „Wydział Lekarski Uniwersytetu Jagiellońskiego” (Kraków 2003), „Przewodnik po Krakowie dla medyków” (Kraków 2015).


Fragment książki „Historia medycyny dla każdego”:


Wstęp.

(…)

Skutkiem choroby nadciśnieniowej są zmiany w naczyniach krwionośnych wszystkich narządów, nie wyłączając – rzecz jasna – mózgu. A to prowadzi do zaburzeń koncentracji, osłabienia pamięci, zmian osobowości, trudności

w nawiązywaniu kontaktu, zaniku inteligencji. W Teheranie w 1943 i w Jałcie w 1945 roku spotkało się trzech przywódców państw, zarazem trzech chorych na nadciśnienie. Oto jak wygląda „wielka trójka” w oczach patologa

H. Bankla.

Franklin Delano Roosevelt, amerykański prezydent, nie tylko z porażeniem po chorobie Heinego-Medina (poruszał się na wózku), ale również wskutek wieloletnich kłopotów z nadciśnieniem „wychudzony, trzęsący się, wyczerpany psychicznie, sklerotyk i hipertonik, z trudem piszący czytelnie”, nie miał ani fizycznych, ani psychicznych sił, by być równorzędnym partnerem rozmów. Wkrótce potem zmarł.

Winston Churchill, „charakter maniakalno-depresyjny, który w fazach ekstrawertyczno-euforycznych bywał znakomitym strategiem i politykiem”, był jedynym godnym partnerem Stalina.

Józef Stalin, najzdrowszy z trójki, ale już chory na nadciśnienie, co uwidoczniło się w Poczdamie, gdy siedział naprzeciw H. Trumana. Wkrótce jednak choroba dała znać o sobie i w ostatnich latach był drażliwy, podejrzliwy

i autorytarny; stał się tyranem. Takie zmiany są typowe dla chorych z nadciśnieniem. Zmarł w wyniku wylewu.

Ci ludzie zawierali układy międzypaństwowe, których skutki odczuwalne są do dziś. I pomyśleć: żeby prowadzić tramwaj, trzeba przejść badania psychotechniczne, a to, „czy osoba z nadciśnieniem może prowadzić samochód, zależy od stopnia zaawansowania nadciśnienia [...]. Jeśli choroba ma postać bardziej zaawansowaną i występują powikłania, zwłaszcza ze strony ośrodkowego układu nerwowego, prowadzenie samochodu stwarza zagrożenie dla kierowcy i otoczenia. [...] Decyzję zawsze podejmuje lekarz w odniesieniu do indywidualności pacjenta” (Encyklopedia zdrowia). A polityków nie obowiązują żadne badania lekarskie. Współcześni historycy i lekarze usiłują rozwiązać problem psychicznej choroby Hitlera i Stalina. Stalin był diagnozowany, co tragicznie skończyło się dla psychiatry

i jego rodziny. Hitler cierpiał na chorobę Parkinsona i miał zmiany organiczne w mózgu. Te choroby bezwarunkowo miały wpływ na ich zbrodniczą działalność. Ale problem hitleryzmu i stalinizmu leży daleko poza ich chorą psychiką. Setki podobnie chorych żyją wśród nas, korzystając z ambulatoryjnej lub zamkniętej pomocy lekarskiej, a z ich choroby nie wynika bezmierne zło, jak w tych dwóch przypadkach. Czy tylko dwóch? Historia pełna jest monstrów szukających sposobów uszczęśliwienia ludzkości na swój własny sposób, z rezultatami zawsze przerażającymi. Są to problemy wykraczające poza rozwiązania czysto medyczne, ale należy być ich świadomym.

Te wszystkie przykłady są nie z historii medycyny, lecz z historii medycznej lub medycyny historycznej, mało u nas znanej, mówiącej o uwarunkowaniu wydarzeń historycznych przez zjawiska medyczne. Przykłady można by mnożyć w nieskończoność, również z naszej polskiej historii. Dlaczego Kazimierz Wielki zmarł bez męskiego potomka? Jaka choroba była przyczyną niepłodności Zygmunta Augusta? W jednym i drugim przypadku oznaczało to koniec dynastii, a to przecież miało ważkie znaczenie dla biegu historii. Przedwczesna śmierć Stefana Batorego wywołała wzajemne oskarżenia ze strony leczących go lekarzy, bowiem posądzano ich o otrucie króla na zlecenie Rosji. Polemika została utrwalona na piśmie. Stąd, po kilkuset latach prof. F. Walter, zwoławszy konsylium lekarskie, mógł się pokusić

o postawienie diagnozy: choroba nerek. W. Ziembicki zajmował się „zdrowiem i chorobą” Sobieskiego, pisał

o chorobie Jana Ostroroga i Barbary Radziwiłłównej, do którego to tematu niedawno powrócił Z. Kuchowicz.   Medycyna ze swoimi problemami zdrowia i choroby, życia i śmierci, cierpienia i jego łagodzenia, znajdywała swoje odbicie w literaturze i w sztuce, czego, choć w minimalnym stopniu, damy poniżej dowody. Swój ślad pozostawiła nawet w niedzielnej liturgii mszalnej. Ale nie uprzedzajmy faktów. Tu wystarczy stwierdzić, że współczesnej medycyny nie można w pełni zrozumieć bez uwzględnienia jej historycznego przebiegu. A także, iż zrozumienie historii i kultury również będzie uboższe, jeśli pozbawi się je, choćby w minimalnym stopniu, znajomości współtworzącego je czynnika, jakim była medycyna. (…)


 

Prowadzący:

Dorota Sokołowska


Studio Radia Bialystok

studio

+48 85 744 22 22
studio@radio.bialystok.pl

ZNAJDŹ NAS









Nowe wydawnictwo Słowne- i najnowsze propozycje

Wydawnictwo Burda Książki zmienia się w Słowne



"Dieta 7 hormonów" Sara Gottfried

Ekspercki poradnik z dziedziny zdrowia i diet. Proponuje Wydawnictwo Znak



"Wspaniali jesteśmy tylko przez chwilę" Ocean Vuong

Debiutancka powieść Oceana Vuonga to brutalnie szczere rozpoznanie rasy, klasy i mitu męskości. Poleca GW Foksal



"Ucieczka" Ada Nowak

Propozycja od Wydawnictwa Lipstick Books



"Gdzie w Polsce na weekend" Katarzyna Węgrzyn

Autorka bloga gdziewpolscenaweekend.pl zabiera nas w podróż po niezwykłych i nieznanych miejscach w każdym z 16 województw- poleca Wydawnictwo Znak



"Cicho, cichutko" Ignacy Kaarpowicz

Saga po Karpowiczowemu przewrotna- co poleca Wydawnictwo LIterackie



"Toksyczna matka" Robert Rutkowski, Irena A. Stanisławska

Jaka jest toksyczna matka? Jakie mechanizmy stosuje i jaki ma to wpływ na nas i nasze funkcjonowanie w dorosłym życiu? Odpowiada Wydawnictwo MUza



„Jak kochać swoje dziecko i wyznaczać mu granice” Jerry L. Wyckoff, Barbara C. Unell

Książka, którą pokochały miliony rodziców na całym świecie-poleca Wydawnictwo Muza



"Umysł, ciało, duchowość" Paweł Malinowski

Inspirujący przewodnik dla każdego, kto pragnie żyć lepiej!-poleca Samo Sedno



"Niemoralna. Kalina" Ula Ryciak

Opowieść o największej divie PRL-u- spod znaku Wydawnictwa Literackiego





"Nuka" Maciej Dobosiewicz

Humor, i przygoda, i ciekawostki o psich zwyczajach, radościach i smutkach. Spod znaku Wydawnictwa Tandem



"Sen o okapi" Mariany Leky

Baśniowa opowieść o mieszkańcach małego miasteczka w Westerwaldzie- poleca Wydawnictwo Otwarte



"Dom numer pięć" Justyna Bednarek

Nowa książka autorki bestsellerowych Niesamowitych przygód dziesięciu skarpetek oraz Basika Grysika i wron! Poleca Wydawnictwo Literackie



"Serce pełen skorpionów" Wojciech Engelking

Powieść o PRL-u, miłości i polityce- poleca GW Foksal



"Godzina myśli Wiersze czasu epidemii" Jarosław Mikołajewski

Ważny i kojący tom, który przekonuje finezją, uważnością i pokrzepia wspólnotą doświadczenia- poleca Wydawnictwo LIterackie



"Botaniczne eliksiry" Amy Blackthorn

Odrobina magii w naturze- spod Znaku :-)



"Piękna czterdziestoletnia. Opowieść o dojrzewaniu do dorosłości" Pamela Druderman

Podręcznik na temat życia po czterdziestce - ożywczy, zabawny i rozbrajająco samokrytyczny. „The Bookseller”



"Kaputt" Curzio Malaparte

Bestseller. Klasyk światowego reportażu. Jedna z najważniejszych książek XX wieku.



„Pod gołym niebem. Żyj w rytmie natury” Markus Torgeby

Książka jest bezkresnym źródłem porad i codziennej inspiracji zarówno dla doświadczonych miłośników dzikiej natury, jak i początkujących poszukiwaczy przygód



"Znikając" Marek Raganowicz

Życie na krawędzi-poleca Wydawnictwo Znak



"Ręcznie robione" Dorota Borodaj

Papier, drewno, glina, nić, słoma, wiklina- czyli jak zrobić notes, kilim, miskę, makramę albo stolik?



"Miłość pod naszym niebem" Sylwia Kubik

Zdobyła tytuł KSIĄŻKI ROKU 2020 w kategorii proza polska.
W tym roku - pierwszy raz w historii plebiscytu - wyróżniona została powieść chrześcijańska, w której ponadczasowe wartości zakorzenione w chrześcijaństwie stanowią ważny element narracji.



"Kleopatra. Kobieta, która rzuciła wyzwanie Rzymowi i zdobyła wieczną sławę”, Alberto Angeli

Autor ożywia postać Kleopatry, towarzyszy jej w kluczowych momentach starożytnej historii, czyni ją bohaterką z krwi i kości. Poleca Czytelnik





"Nadciągająca fala" Karolina Macios

Miejsce tajemnic rodzinnych jest w domu.
Jeżeli nie są ukryte wystarczają głęboko, mogą zabić. Zachęca Wielka Litera



"Jak czerpać radość z pracy" Marii Kondo

Zrób porządek we własnej pracy (nie tylko na biurku!)



„Ponad lękiem” Stefan G. Hofmann

Jak żyć z lękiem? Poleca Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne





"Ogrodowe przebudzenie" Mary Reynolds

Przebudzenie przychodzi z Wydawnictwa Literackiego. Piękna książka!



"Szalej" Monika Drzazgowska

Do czytania nowość od Wydawnictwa Literackiego



"Wszystko w porządku... i inne kłamstwa" Whitney Cummings

Gwiazda Netflixa w ...literackiej opowieści





„Jak ogarniać emocje w pracy” Mollie West Duffy, Liz Fosslien

Kilka ważnych rad, żeby żyło się lepiej



,,Dobrowolski i skarb z Meroe” Artur Pacuła

Przygoda dla młodzieży (z historią w tle)




źródło: www.radio.bialystok.pl​


Białystok FM 99,4 Łomża FM 87,9 Suwałki FM 98,6 Siemiatycze FM 104,1 Białowieża FM 89,4 178,352 MHz (k.5C) DAB+

Copyright © Polskie Radio Białystok