„Tu nie ma nic” Krystian Janik

14 stycznia 2022, 10:19

Tu nie ma nic
Tu nie ma nic


O ile Reymonta nazywa się piewcą wsi polskiej, o tyle Janik zasługuje na miano piewcy Polski B. Zakochacie się w tej powieści, choć jak w przypadku każdej prawdziwej miłości – czasami będzie bolało.

Kazimierz Kyrcz Jr

NIEKTÓRZY MÓWIĄ, ŻE MIŁOŚĆ JEST ŚLEPA. CIEKAWE, ILE WCZEŚNIEJ WYPILI…

Tu nie ma nic Krystiana Janika to jedna z tych powieści, które zachwycają i przerażają równocześnie, nikogo nie pozostawiając obojętnym. Historia miłości beznadziejnej, bo do wódki, a w szerszej perspektywie – studium najciemniejszej strony małomiasteczkowej rzeczywistości w klimacie niczym z filmów Wojtka Smarzowskiego.

Autor opisuje świat brudny, mroczny, wręcz odhumanizowany. W nim z pokolenia na pokolenie w morzu alkoholu toną wola, rozum i serca, a nad wszystkim unosi się duch futbolu, bo w Odchylicach pod Tarnowem czas odliczany jest kolejnymi flaszkami gorzały i meczami piłkarskich mistrzostw świata. Ci, którym uda się stąd wyrwać, będą wciąż wracać, bo takie miejsca przyciągają jak magnes – wiecznie uśpione miasteczka, w których nie ma nic. 

Jadwiga Gorzałek, żona Wiesława, matka Dominika, Doroty i Wioli snuje rodzinną opowieść, w której dominuje niemoc i przemoc, zaś rytm życia wyznaczają nie pory roku, a piłkarskie mecze, popijawy i kolejne puste flaszki. Jadwiga nie walczy z losem. Beznadziejność to jej codzienność, z niej wyłaniają się tylko nieco mniej żałosne momenty i jawią jej się one jako chwile szczęścia.

Trzydziestoletni Tomek Wróbel jest lokalnym moczymordą, abnegatem, w którym tli się jednak jeszcze ogarek romantycznej duszy. Czas trwoni z kumplami na melinie, tocząc sentymentalne, prostackie i wulgarne dysputy dotyczące dziewczyn z przeszłości i starych filmów na kasetach VHS, których jest wielkim fanem.

Gdy ścieżki Wróbla i rodziny Gorzałków krzyżują się, Tomek – ku rozpaczy Jadwigi – zakochuje się w Dorocie. Na taką miłość przecież żadna matka kochająca swoje dziecko nie pozwoli! No bo jak to tak? Jeszcze tego brakowało, żeby przybłędzie i zboczeńcowi rękę porządnej polskiej katoliczki przyobiecywać. Dorotkę trzeba przed gnojem uratować... A potem okazuje się, że może być gorzej. Akcja nabierze tempa, zniknie dziewczyna, pojawią się zwłoki – opowieść zmieni się w czarną komedię omyłek. Na chwilę.

***

Opowieść Jadwigi:

Dominik też mnie prał. Napatrzył się od maleńkości, co ze mną Wiesiek wyprawiał i mu się spodobało. Co miałam zrobić? Przecież chłopak jest mój. Ja go urodziłam, wypiastowałam, a podnoszenia na mnie ręki nauczył go Wiesiek. Nikomu na swój los się nie skarżyłam. Matka wiele dla dziecka zniesie.

Dominik jest przynajmniej swój, a nie jak ten ciul, Waldek Piekarz, to znaczy sąsiad nasz. Raz, jak się z moim popili, jak Polska z Portugalią na tych europejskich mistrzostwach grała i przegrała, to wyszła z niego świnia. Ja się go grzecznie zapytałam, czy kaszanki by jeszcze nie zjadł, bo mu przecież bardzo smakowała, a on do mnie z gębą wyskoczył.

– Odchujaj się – warknął.

Nogi mi podcięło, bo on na trzeźwo, to przecież zupełnie inny człowiek – elegancki, szarmancki i zawsze jakieś dobre słowo powie. Raz to mi nawet wyznał, że jak się w niedzielę do kościoła ubiorę, to jest na czym oko zawiesić. Wieśkowi ciągle powtarzał, że musi być o żonę diablo zazdrosny. A po gorzale do mnie tak się zwracał jak do ulicznicy, lafiryndy jakiejś najgorszej, takiej, co obcym chłopom na kolanach siada. Oczy mi łzami zaszły z tego upokorzenia okrutnego. Odwróciłam się od chama i wtedy usłyszałam kolejną obelgę.

– Pizda głupia.

Tego było już za wiele. Nie będzie mi szmaciarz ubliżał w domu moim, co go Wiesiek własnymi rękami, na mojej ojcowiźnie, do góry wznosił…

***

Opowieść Wróbla:


Na melinę dotarliśmy kwadrans później zaopatrzeni w dwa czteropaki piwa i półlitrową butelkę żołądkowej, którą Wróbel postawił Pawłowi, a ten postanowił wysuszyć ją z nami. Do pełni szczęścia brakowało nam kieliszków. Obdarowany wódką szczęśliwiec, zanim jeszcze wygodnie rozsiedliśmy się na służących za krzesła pustakach, oświadczył, że skoczy do domu po szkło.

Oprócz czterech kieliszków z uroczymi pijackimi sentencjami: „bo się śledź obrazi”, „polej, bo trzeźwieję”, „malutki kieliszek nie dojdzie do kiszek” oraz „rybka lubi pływać”; przytargał dwulitrowy sok o smaku owoców tropikalnych. Postawiliśmy cały asortyment na stoliku skonstruowanym z dwóch pustaków i kwadratowej dykty, i kiedy już byliśmy gotowi do miłego posiedzenia, Paweł uderzył łokciem w dno butelki, odkręcił zakrętkę i rozlał wódkę do kieliszków. Wypiliśmy ze smakiem, a Wróbel nie marnując czasu polał na drugą nóżkę. Wzmocniony wstał, rozprostował kości i oświadczył, że idzie narwać porzeczek.

Krzewy czerwonej porzeczki rosły dziko w cieniu otaczających melinę drzew. Wróbel najpierw zerwał kilka owoców w celu degustacji. Włożył porzeczki do ust i pozytywnie ocenił ich smak. Wykrzywiający twarz cierpki posmak nie stanowił dlań problemu. Następnie rwał całe grona, żeby starczyło mu na dłużej. Skończywszy, wrócił do prowizorycznego stolika.

– Na pewno chcesz to zjeść? – zapytałem.

– A co?

– Wiesz, to są czerwone porzeczki, więc taką też powinny mieć barwę, a te są jasnozielone, czyli niedojrzałe.

– Jacuś, kurwa, w smaku są dobre, spróbuj se!

– Dziękuję, ale wolę wódkę bez zakąski.

– Nie to nie, będzie więcej dla mnie – rzekł i zwrócił się do siedzącego po jego lewej stronie Pawła: – Gadaj, jak te siostry mają na imię!

– Młodsza ma na imię Dorota, a starsza Wiola.

– I to już jest coś! Dorota może być, ale Wiola to chujowe imię, kojarzy mi się z…

– Z Bułgarami? – podpowiedziałem.

– Nie, kurwa, z kurwami.


Krystian Janik po mistrzowsku i bez kompromisów szkicuje bolesny, brutalny i przejmujący do szpiku obraz Polski B, choć właściwsze byłyby litery C lub D. I robi to w wielkim stylu. Pod względem językowym – to majstersztyk: przekonujący, naturalistyczny, choć niepozbawiony ironii i (czarnego) humoru. Książki nie polecamy miłośnikom płomiennych romansów i happy endów.


O autorze:


Krystian Janik – prozaik, felietonista, dziennikarz. Autor kryminału historycznego „Pomsta. Opowieść z dziejów miasta Tarnowa” (2018), a także podszytych grozą opowiadań kryminalnych. Zwolennik filozofii nietzscheańskiej oraz myśli Emila Ciorana. Mieszka w Tarnowie


Prowadzący:

Dorota Sokołowska


Studio Radia Bialystok

studio

+48 85 744 22 22
studio@radio.bialystok.pl

ZNAJDŹ NAS







"Wyglądy i wglądy" Aleksander Fiut

Wydawnictwo Literackie poleca



„Mężczyzna, który zjadł orzeszki” Marta Guzowska i Leszek Talko

Zabawna opowieść spod znaku Wielkiej Litery



"Spatif. Upajający pozór wolności" Aleksandra Szarłat

SPATIF- tę książkę trzeba przeczytać- poleca Wydawnictwo Czarne



„Każda praca hańbi. Pozdrowienia z późnego kapitalizmu” Wiesławiec Deluxe

Wywrotowe treści o...zakładzie pracy. Każdym :-) Poleca Wydawnictwo Znak LIteraNova





"Gra pozorów", "Światło i cień", "Innym razem" Katarzyna Majgier

Saga z cyklu "Kuchennymi drzwiami" -proponuje Wydawnictwo Słowne



„Jak opowiadac historie dzieciom?” Silke Rose West, Joseph Sarosy

REWOLUCYJNY PORADNIK O TYM, JAK NAUCZYĆ SIĘ OPOWIADAĆ WŁASNE HISTORIE- proponuje Wydawnictwo ToTamto



"Tango" Michał Witkowski

Wydawnictwo Znak poleca- najmroczniejszy kryminał Michała Witkowskiego i zarazem groteskę splecioną w śmiertelnym uścisku



"Długa noc" Wojciech Chmielarz

Wydawnictwo Marginesy poleca nowy kryminał Wojciecha Chmielarza



"Marius, magia i Wilkołaczka Liisi" Reeli Reinaus

Książka o przyjaźni, poświęceniu i tych INNYCH, którzy wzbudzają w nas lęk (dopóki nie odważymy się ich poznać). Poleca Widnokrąg



"Zen wędrowny. Jak odnaleźć spokój w czasie życiowych burz" Christopher Ives

Zrób sobie ...dobrze :-) Nowość z Wydawnictwa Znak



"Trzy żywioly" Simona Kossak

Książka powstała w oparciu o nagrania Polskiego Radia Białystok



"Empuzjon" Olga Tokarczuk

sługo wyczekiwana ksiązka noblistki. Proponuje Wydawnictwo LIterackie



"Grody, garnki i uczeni. O archeologicznych tajemnicach ziem polskich" Agnieszka Krzemińska

O TYM, CO MOZNA ZNALEŹĆ W... LATRYNACH SPRZED LAT - poleca Wydawnictwo Literackie



"Młodość. Wyznania nastolatków" Linn Skåber

Coś o i dla młodych ludzi. Poleca Wydawnictwo Literackie



"Odetchnij od miasta. Góry" Paweł Gaik i Monika Stolarska

Jak znaleźć dobre miejsce w świecie na odpoczynek? Poleca nam GW Foksal



Co będziemy czytać w kwietniu?

Oto lista lektur na najbliższy czas:-)



"Wenecki szkicownik" Rhys Bowen

Nowość od Muzy dla każdego miłośnika sztuki



"To zmienia wszystko" Naomi Klein, Rebecca Stefoff

Przewodnik stworzony dla każdego młodego człowieka zatroskanego o przyszłość naszej planety i nas samych. Nowośc od Wydawnictwa Muza



Pisarze o reakcji na barbarzyński atak na Ukrainę - Agnieszka Lis

O tym, czy można jeszcze mówić o książkach, w świecie, w którym trwa wojna. O reakcji pisarzy pyta Dorota Sokołowska



Polecamy książkę! "Nowe początki" Aleksandry Rak (rozmowa z autorką)

Dlaczego warto zajrzeć do Pensjonatu na wzgórzu? Zaprasza ALEKSANDRA RAK



Co będziemy czytać w lutym? Popatrzcie na nasze lektury!

Oto ksiązki, o których opowiemy w lutym 2022 roku. Czytam książki o 12.20 w Polskim Radiu Białystok



"Ćwiczenia z odwagi. Wędrując przez nasze lęki" Ks. Grzegorz Strzelczyk

Jak żyć spokojnie w niespokojnych czasach? -uczy Wydawnictwo Znak



"Krew królów" Jürgen Thorwald

Jürgen Thorwald na przykładach losów trzech postaci historycznych bada jedną z najbardziej podstępnych chorób w dziejach: hemofilię. Prezentuje Wydawnictwo Marginesy



"Płeć i mózg. Historia przekręconych faktów" prof. Daphna Joel, Luba Vikhanski

Czy wiesz, że pół godziny stresu wystarczy, żeby niektóre obszary w mózgu zmieniły płeć z męskiej na żeńską i odwrotnie? Poleca Wydawnictwo W.A.B



„Sklep z tysiącem cudów” Agnieszka Krawczyk

„Sklep z tysiącem cudów” to utkana ze wzruszeń, prostych gestów. Poleca Wydawnictwo Muza



"Bitwa Nieśmiertelnych" Arkady Saulski

Ostatni tom trylogii "Zapiski Stali" Arkadego Saulskiego "Bitwa Nieśmiertelnych".



„Biały ląd” Łukasz Błaszczyk, Paweł Sajewicz i Marek Wełna

Książka jest mocno osadzona w klimacie lat 90., ma wartką, filmową akcję i pełnymi garściami czerpie z popkultury, nawiązując do „Psów”, „Ekstradycji”, „Operacji Samum” i filmów Tarantino.



„Jak rozpoznać psychopatę” Mark Freestone

Mark Freestone obcuje z najbardziej niebezpiecznymi umysłami na świecie.



"Wołyniacy. Jedno życie" Jan Kuriata

Ten reportaż to opowieść prawdziwa, o prawdziwych nastrojach Wołyniaków. Poleca Prószyński i s-ka



"Mózg jak brzytwa. Roczny plan treningowy" Kaja Nordengen

Naukowczyni i neurolożka Kaja Nordengen udziela najlepszych porad, jak w łatwy i przyjemny sposób codziennie dbać o kondycję mózgu



„Tu nie ma nic” Krystian Janik

Mocny tekst. Nie można nazwać go przyjemnym, bo porusza trudne tematy. Ale polecam. Pod względem językowym – to majstersztyk: przekonujący, naturalistyczny, ale niepozbawiony ironii i (czarnego) humoru.



"Mam nadzieję" Katarzyna Czajka-Kominiarczuk

Książka dla wszystkich tych, którzy starają się zachować zdrowie psychiczne, gdy świat zdaje się walić.



"Dziewczyna z Paryża" Kristy Cambron

Kristy Cambron po raz kolejny prezentuje nam genialny warsztat autorski, za który pokochały ją miliony czytelników na całym świecie



"Niebosiężne drzewo" Enid Blyton

Enid Blyton jest jedną z najpopularniejszych pisarek dla dzieci na świecie. W Polsce mało kto o niej słyszał i prawie nikt nie czytał jej książek, choć Blyton napisała ich aż 700



"Kultowe teleturnieje" czyli świąteczne spotkanie z autorem- Romanem Czejarkiem

Posłuchajmy opowieści o kulisach pracy nad książką




źródło: www.radio.bialystok.pl​


Białystok FM 99,4 Łomża FM 87,9 Suwałki FM 98,6 Siemiatycze FM 104,1 Białowieża FM 89,4 178,352 MHz (k.5C) DAB+

Copyright © Polskie Radio Białystok