Białystok gospodarzem prestiżowego forum muzealnictwa i gali EMYA 2025

EMYA - najbardziej prestiżowe wyróżnienie w europejskim sektorze muzealnym

Europejska Nagroda Muzealna Roku (EMYA) to najważniejsze i najbardziej prestiżowe doroczne wyróżnienie w europejskim sektorze muzealnym. Nagroda powstała w 1977 roku pod auspicjami Rady Europy, przyznawana jest przez Europejskie Forum Muzealne (European Museum Forum). Celem tego wyróżnienia jest dostrzeżenie najcenniejszych wydarzeń w europejskim sektorze muzealnym i zachęcenie do wprowadzania innowacji w muzeach.

48. edycję dorocznego forum i wręczenia nagród EMYA z udziałem muzealników, ale też przedstawicielami ministerstwa kultury i dziedzictwa narodowego i lokalnych władz zainaugurowano w czwartek w Operze i Filharmonii Podlaskiej w Białymstoku. W tym roku gospodarzem tego wydarzenia jest Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku, które w ubiegłym roku otrzymało prestiżową Nagrodę Muzealną Rady Europy, która jest częścią EMYA.

Rola muzeów w obronie demokracji i wartości europejskich

Przewodniczący Europejskiego Forum Muzealnego Hans Looijen mówił podczas otwarcia, że nadzorowane przez forum nagrody EMYA zajmują się promowaniem innowacji, doskonałości i europejskich wartości w muzeach. Podkreślił, że to wspólna praca na rzecz obywatelstwa, demokracji i praw człowieka, zrównoważonego rozwoju i budowania mostów ponad granicami kultur, społeczności i polityk. 

Uczestnictwo w kulturze bezpośrednio wzmacnia demokrację i zaangażowanie społeczne. To właśnie widzimy w EMYA. Tegoroczny temat - "Pamięć i Solidarność na rzecz działań zbiorowych", jest ważnym celem, zwłaszcza teraz, gdy mamy do czynienia z wojnami, nietolerancją i atakami na wspólne wartości i wolności naszych demokratycznych instytucji, co, niestety, przypomina nam o naszej niespokojnej przeszłości - powiedział Hans Looijen.

Hans Looijen podkreślał ważną rolę muzeów w czasach, gdy demokracja jest zagrożona, a różne rządy i administracja polityczna naciskają, by zmienić narrację muzeów, starają się je zamknąć czy zwolnić dyrekcję. Dlatego - jak zaznaczył - muzea muszą się temu przeciwstawiać. Nazwał muzea "kluczowymi obrońcami demokracji, wartości demokratycznych i obrońcami pluralistycznego społeczeństwa".

Przewodniczący przypomniał, że w niemal 50-letniej historii EMYA ponad 2 tys. muzeów było nominowanych do tej nagrody, a ponad 400 instytucji z 36 krajów otrzymało ją. Mówił, że w tym roku nominowane są 42 muzea każdego typu. Looijen podkreślił, że bycie nominowanym to jest duże wyróżnienie, to "bycie inspiracją dla nas wszystkich".

Symboliczne znaczenie Białegostoku jako gospodarza

Wiceminister kultury Marta Cienkowska mówiąc o miejscu odbywania się konferencji - Białymstoku - zauważyła, że to symboliczne miejsce, zwłaszcza teraz, kiedy Rosja wciąż prowadzi brutalną wojnę przeciwko demokratycznej Ukrainie. 

Tutaj, gdzie historia mówi ludzkim głosem, czujemy jeszcze bardziej głęboko w sercu ważną obronę wartości naszego społeczeństwa europejskiego - powiedziała Marta Cienkowska.

Marta Cienkowska zwróciła uwagę, że to bardzo ważne, iż to w Białymstoku odbywa się to forum. 

Białystok, wschodnia granica Polski, wschodnia granica Europy, gdzie chyba najbardziej rozmawia się o tym, jak powinna wyglądać dzisiejsza narracja, jeśli chodzi też o tworzenie i podtrzymywanie pokoju w Europie - mówiła wiceminister kultury.

Wsparcie i docenienie polskiego muzealnictwa

Marta Cienkowska powiedziała, że to dzięki jej staraniom przy finansowym wsparciu miasta i województwa, ta impreza może odbywać się właśnie w Białymstoku, bo - jak dodała - wstępnie forum miało odbyć się w Gruzji. 

To było dla nas bardzo ważne, żeby te wszystkie osoby, które tutaj dzisiaj się zebrały, przyjechały właśnie do Białegostoku, bo to jest teraz bardzo znaczące miejsce dla Europy i świata - zaznaczyła Marta Cienkowska.

Wiceminister Cienkowska podkreśliła, że Europejskie Forum Muzealne inwestuje od 1977 roku nie tylko w instytucje, ale także w historie, które opowiadają te muzea. 

Historie o wolności, odporności i ludzkości. Dzisiejsza konferencja jest prawdą, że te wartości nie są tylko pustymi sloganami - są żywą i oddychającą częścią europejskiej kultury - dodała.

Polskie muzea wśród nominowanych do EMYA

Marta Cienkowska wymieniła, że wśród 42 nominowanych muzeów jest pięć muzeów z Polski, co uznała, za ważne dostrzeżenie polskiego muzealnictwa. To: Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, Muzeum Fotografii w Krakowie, Pałac Krzysztofory - oddział Muzeum Krakowa, Apteka pod Łabędziem - oddział Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, Muzeum Bursztynu - oddział Muzeum Gdańska.

Wiceminister kultury powiedziała, że w ostatnich dwóch dekadach muzea w Polsce przeżyły niesamowitą transformację. Zaznaczyła, że takie muzea jak Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Muzeum Śląskie, Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie czy Muzeum Pamięci Sybiru "stały się nie tylko centrum wiedzy, ale także miejscem dla emocji, dla empatii i dialogu". Mówiąc o Muzeum Pamięci Sybiru zaznaczyła, że opowiada ono "bolesną, ale bardzo potrzebną historię". 

To historia przemocy i wygnania, ale też godności i przeżycia - dodała wiceminister.

Marta Cienkowska zwróciła też uwagę na rozwój muzealnictwa w kraju - w ubiegłym roku muzea odwiedziło 44 mln osób. 

To jest rekord i dowód, że muzeum stały się miejscem, które są blisko ludzi, miejscem do spotkania, miejscem do rozmowy i w końcu miejscem do refleksji - powiedziała wiceminister.

Białystok stolicą muzealnictwa na czas forum

Dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru prof. Wojciech Śleszyński witając wszystkich zgromadzonych mówił do muzealników, że są "jedną wielką rodziną, która opowiada historię o naszych obywatelach, ale nie tylko o przeszłości, ale także o teraźniejszości i przyszłości. 

Jesteście odpowiedzialni za pamięć i edukację następnego pokolenia - podkreślił dyrektor Muzeum Pamięci Sybiru.

"Białystok jest teraz stolicą muzealnictwa" - mówił podczas otwarcia prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski. Podkreślił, że bycie gospodarzem tej nagrody to nie tylko zaszczyt dla muzeum, ale dla całej społeczności. 

Centrum europejskiej refleksji nad pamięcią, tożsamością i dziedzictwem kulturowym - tak o forum muzealników w Białymstoku mówiła natomiast wicemarszałek województwa podlaskiego Wiesława Burnos.

EMYA potrwa do niedzieli (25.05). Zaplanowano prezentacje poszczególnych muzeów, muzealnicy będą mieli okazję poznać region. Główną częścią będzie ceremonia wręczenia nagród EMYA, która odbędzie się w sobotę w Operze i Filharmonii Podlaskiej.

źródło: PAP | red: bs